დოლარის, ევროს, ფუნტის, ნავთობის, ოქროსა და ლარის სამომავლო მოლოდინები და პროგნოზები

როგორი იქნება მომდევნო 2017 წელი? რას მოუტანს ეს მსოფლიო ეკონომიკას და წამყვანი ქვეყნების ვალუტებს?

1. დოლარის, ევროს და ფუნტი სტერლინგის კურსთა რყევების სამომავლო მოლოდინები.

2017 წელს ბევრი გლობალური რისკი იქნება შენარჩუნებული, რომლებიც თავიანთ ასახვას პოვებენ საფინანსო ბაზრების მერყეობებში. ბაზარი იქნება რამდენიმე ტრენდის ზეგავლენის ქვეშ.

პირველი - ესაა აშშ-ის საპროცენტო განაკვეთის ზრდა. ეკონომიკური კურსის ცვლილების მოლოდინი, უკვე თავიდანვე საფუძველს უყრის მომეტებულ ინფლაციურ მოლოდინს, რაც უკვე დადასტურდა ფედერალური სარეზერვო სისტემის ბოლო გადაწყვეტილებით. დოლარზე მოთხოვნა გაიზრდება და გაძვირებულმა დოლარმა შეიძლება საქონლის ფასებზე იქონიოს გავლენა.

მეორე ტრენდი - ეს არის დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში მოთხოვნის შემცირება, უარყოფითი საპროცენტო განაკვეთის გათვალისწინებით, სრულიად მოსალოდნელია დეფლაციური სცენარის განვითარება. ფულადი მასის სტიმულირება ინფლაციაზე საკმარის გავლენას ვერ მოახდენს. დამატებითი იმპულსი შეიძლება მისცეს ინვესტიციების გადადინებამ ”დოლარში” ნომინირებულ ინსტრუმენტებში, რამაც შეიძლება განაკვეთები გადაიყვანოს უარყოფით ზონაში. დეფლაციის ფონზე შესაძლოა საქონელზე და მომსახურებაზე მოთხოვნის შემცირება მოხდეს.

მესამე ტრენდი - ეს არის დაბალი ფასები ენერგორესურსებზე. ძლიერი დოლარით, მოთხოვნის შემცირებიდან გამომდინარე წარმოების კლებამ, შესაძლოა რამოდენიმე შემთხვევაში ენერგომატარებლებზე მოთხოვნაც შეამციროს. მიმდინარე პერიოდში ნავთობპროდუქტების მოპოვების შემცირებამ და აშშ-ში ნავთობის მოპოვების შესაძლო განახლებამ , შეიძლება ნავთობის მიწოდების გაზრდა და მოთხოვნის შემცირება გამოიწვიოს, აღნიშნული კი ნავთობის ფასების დაწევას გამოიწვევს.

დიდი მნიშვნელობა აქვს თუ რა პოზიციას დაიკავებს თეთრი სახლი. თუ საუბარი წავა ჩინეთთან სავაჭრო ომზე, მაშინ ინვესტორები რისკის თავიდან აცილების მიზნით, მყარი აქტივების შეძენაზე გადავლენ. არ უნდა დაგვავიწყდეს , რომ აშშ-ს ახალმა პრეზიდენტმა სავაჭრო საკითხებში მრჩეველთა საბჭოს ხელმძღვანელად ეკონომისტი პიტერ ნავარო აირჩია, რომელიც ცნობილია ჩინეთთან მიმართებაში თავისი მკაცრი პოზიციით.

სხვა სიტყვებით, რომ ვთქვათ 2017 წელი დოლარისთვის ძალიან კარგი წელი იქნება თუ ახალი პრეზიდენტი დანაპირებს შეასრულებს და ფსს-ც სამჯერ მოახდენს საპროცენტო განაკვეთის გაზრდას.

ამ ფონზე დოლართან მიმართებაში ევროს კურსის პარიტეტამდე დაწევა შეიძლება ახსნათ ევროკავშირში პოლიტიკური პროცესებით. კურსის პარიტეტამდე დასვლა დღევანდელ სიტუაციაში აწყობს აშშ და ევროპასაც, თუნდაც სავაჭრო ურთიერთობებისათვის და ექსპორტის თვალსაზრისით. ეს დადებითად აისახება აღმოსავლეთ ევროპის განვითარებადი ეკონომიკის ქვეყნებზე, სადაც მოიმატებს ექსპორტ-იმპორტი. ამიტომ ევროპის ცენტრალური ბანკი (ეცბ) შეეცდება ევროს კურსი პარიტეტის ზონაში მოაქციოს.

გარდა პოლიტიკური ფაქტორისა, ევროს კურსი რომ დაბლა დაეშვება ამას ტექნიკური ანალიზიც გვიჩვენებს. ერთ თვიანსა და ერთკვირიანი დროითი ინტერვალით დაჯგუფებისას ჩვენ გვაქვს გრაფიკული მოდელი ”დროშა”, რომელიც როგორც მოგეხსენებათ წარმოადგენს ტრენდის ტენდენციის გაგრძელების მოდელს. ამ დროით ინტერვალებზე ჩანს თუ როგორ ეშვება ფასი 1,39 ნიშნულიდან 1.05 ნიშნულამდე. შემდეგ გრაფიკი გადადის განივ ტენდენციაში, რა დროსაც უკვე ჩამოყალიბდა ფიგურის შუა ნაწილი. მას შემდეგ რაც მან ქვემოთ გაარღვია 1.05 დონე , უკვე უნდა ვივარაუდოდ, რომ პროცესი მიდის ბოლო ეტაპისაკენ, ჩამოყალიბდეს ”დროშის” მოდელის მეორე ნახევრის ჩამოყალიბებისაკენ, რომელიც პირობითად ტოლი იქნება პირველი ნაწილის 3500 პუნქტის. წინაღობა გვხვდება 0,90 -იან დონეზე.  თუ გავითვალისწინებთ მოდელი ”დროში”-ს პირველი ნახევრის ფორმირების პერიოდს, უნდა ვივარაუდოთ, რომ 0,83-0,90-იან არეში ევროს ფასი დაიწევს 14-20 თვეში, ანუ 2018 წლის ბილოს. ყოველ შემთხვევისათვის მისი კურსი 1.01 ნიშნულამდე შეიძლება 2017 წლის ივლისამდეც ვიხილოთ.  ასეთი მოძრაობის ფუნდამენტალური მიზეზი არის „ფსს“-ს მიერ საპროცენტო განაკვეთის 3-ჯერ გაზრდა, ასევე ევროკავშირის შიდა პოლიტიკური ფაქტორები, ტერორიზმი, იტალიის საბანკო კრიზისი, ”ბრექსიტი”.

2017 წელი ასევე მძიმე იქნება ბრიტანეთის ეკომომიკისათვის და მისი ვალუტისთვის. პირველი რამოდენიმე თვე იქნება გაურკვევლობა, რადგანაც ახალმა პრემიერმა ტერეზა მეიმ ევროკავშირთან შეთანხმების 50-ე მუხლის გამოყენება მარტის ბოლომდე გადადო. ბრიტანეთის პარლამენტმა ამ ვადას მხარი დაუჭირა იმ პირობით თუ მეი 2017 წლის დასაწყისში წარმოადგენს გეგმას ევროკავშირიდან გამოსვლის შესახებ და 2017 წლის დასაწყისში კი ბრიტანეთის უმაღლესი სასამართლო გადაწყვეტს სჭირდება თუ არა ტერეზა მეის 50 -ე მუხლის გამოყენებისათვის პარლამენტის თანხმობა. ამრიგად, 2017 წელს დიდ ბრიტანეთში ყურადღების ცენტრშია არჩევანის თემა, ევროკავშირიდან გამოსვლა მოხდება მკაცრი თუ შედარებით რბილი პოლიტიკით. ამიტომაც ამ წელიწადში ”ბრექსიტი”-ს შესახებ მოლაპარაკებების გადავადებამ შესაძლოა ფუნტის მხარდაჭერა გამოიწვიოს, მაგრამ მუდმივი გაურკვევლობა ცუდია, როგორც ეკონომიკისათვის, ასევე ვალუტისათვის.

აღნიშნულიდან გამოდინარე , 2017 წლისათვის საინვესტიციოდ მიმზიდველად შემდეგი აქტივები გამოიყურება:

1) დოლარმა წლის ბოლისათვის გააკეთა ერთგვარი ნახტომი და სავარაუდოდ წლის განმავლობაში მისი ყიდვა ინვესტორთათვის მიმზდველი იქნება. ამ დროისათვის ბაზრები 30%-ით აფასებენ ალბათობას იმისას, რომ 3-ჯერ მოახდენენ საპროცენტო განაკვეთის ზრდას.
2) ევრო კვალავ განიცდის პოლიტიკურ ზეგავლენას და გაურკვევლობას. მაღალგანვითარებული ეკონომიკის ქვეყნებში - გერმანია, საფრანგეთსა და ჰოლანდიაში ჩასატარებელია კენჭისყრები, რომლის ფაქტიური შედეგები შეიძლება ძალიან განსხვავებული იყოს გამოკითხვებისა და მოლოდინებისგან. 2017 წლის ივლისამდე ფაქტიურად ველოდებით ევროს კურსის პარიტეტს.
3) რუსული რუბლისათვის 2017 წელი მეტად პერსპექტიულად გამოიყურება წინა ორი წლისგან განსხვავებით. მსოფლიო ბაზრებზე ნედლეულის ფასების ზრდა სავარაუდოდ რუბლის კურსზე დადებითად აისახება, ამას ასევე ხელს შეუწყობს საპროცენტო განაკვეთის დაგეგმილი გაზრდაც. ინვესტორები 2017 წელს მოელიან რუსეთში ეკონომიკური ზდის გამოცოცხლებასა და სამომხმარებლო მოთხოვნის ზრდას.
4) აქციების ბაზარს ელოდება დიდი რყევები. როგორც წესი საპროცენტო განაკვეთის ზრდას მოყვება ბიზნეს საქმიანობის შენელება, მაგრამ აქ უნდა გავითვალისწინოთ ის ფაქტი, რომ განაკვეთი პუნქტობრივად იმდენად მცირედ იზრდება, რომ ეს ნეგატიურ ზეგავლენას ბიზნესზე ვერ მოახდენს.
5) როგორც ”ოპეკისა“ და რუსეთის, ასევე აშშ-ს მხრიდან ნავთობი იმყოფება მოპოვების გაზრდის საშიშროების ზღვარზე. ამ დროისათვის მისი ფასი მოქცეულია 42-60 დოლარიან არეში და სავარაუდოდ მოკლევადიან პერიოდში ამ ფასს შეინარჩუნებს.
6) ოქროს რაც შეეხება, - იმ შემთხვევაში თუ ბრიტანეთი აირჩევს ევროკავშირიდან მკაცრად გამოსვლის პოლიტიკას, მაშინ უნდა ველოდოთ მისი ფასის მომენტალურ ზრდას, ხოლო თუ შენელებული სცენარით გადაწყვეტს ბრიტანეთი გამოსვლას, მაშინ ვისაც უნდა იხილოს გაძვირებული ოქრო, უნდა დაელოდის მომენტს თუ როდის შეიქმნება ინფლაციური პრობლემები. სხვა შემთხვევაში სავარაუდოდ ოქროზე ფასი არ აიწევს.

2. ქართული ეკონომიკის და ქართული ვალუტის კურსის საშუალოვადიანი პროგნოზი

ამ დროისთვის საქართველოს ეკონომიკა არის ძალიან სუსტი. მოთხოვნის ძირითადი ნაწილი დამოკიდებულია იმპორტზე, მათ შორის საკვების 70% -მდე იმპორტით შემოდის , იქნება ეს სოფლის მეურნობის პროდუქცია, ხორცპროდუქტები თუ ზღვის პროდუქტები.

საბანკო სისტემა წესრიგშია მოსაყვანი. ბანკების და მიკროაფინანსო ორგანიზაციების საკრედიტო პროდუქტებზე პროცენტები მსესხებლისთვის ძალიან მაღალია. როდესაც საკრედიტო რესურსი, სასესხო კაპიტალი არის ძვირი, შემოსავლიანობის ნორმა (IRR) ვერ იქნება ისეთი , რომ გადაფაროს ხარჯები და დატოვოს მოგება. ბანკი არის ძალიან სერიოზული ინსტრუმენტი საბაზრო ეკონომიკაში და ხელისუფლება არ უნდა ემსახურებოდეს გარკვეულ კონგლომერანტს. ბანკების ხელში არ უნდა იყვნენ სადაზღვევო და მიკროსაფინანსო კომპანიები, სამშენებლო და სასწავლო დაწესებულებები.

მთავრობის მიერ ლარის სტაბილიზაციის მონით წამოწყებული ინიციატივები არაეფექტური იქნება. ველოდებით ევროს კურსის პარიტეტამდე დაწევას, ეს კი გამოიწვევს იმპორტის გაზრდას ევროკავშირიდან. რეალურად საქართველოში შემოდინებას დაიწყებს მაღალხარისხიანი და შედარებით იაფი ევროპული საქონელი. ასეთ პირობებში მთავრობის ინიციატივა, რომ გაზარდოს საპროცენტო განაკვეთი უარყოფით შედეგს გამოიღებს და არაეფექტური იქნება. გაძვირებული ლარით შექმნილი პროდუქცია კონკურენტუუნარო გახდება მარალხარისხიანი და ამასთან იაფი ევროპული პროდუქციის წინაშე, რაც ექსპორტ -იმპორტის უარყოფით სალდოს კიდევ უფრო გაზრდის. იმპორტი გაიზრდება და შესაბამისად დოლარზე მოთხოვნაც მოიმატებს, აქედან გამომდინარე ლარის კურსის დაცემა გარდაუვალი იქნება, ყველაფერი ეს მაისის ბოლომდე პოვებს ასახვას.

ლარის კურსის ცვლილება იმ ბანკების სურვილზეა დამოკიდებული, რომლებიც ბლუმბერგის ტერმინალზე ვაჭრობენ. მთავრობის რადიკალური ღონისძიებებით ეს უნდა დამთავრდეს. ამის შესასრულებლად სასწრაფოდ უნდა შეიქმნას ქართული სავაჭრო ტერმინალი სადაც მონაწილეობას მიიღებს ყველა ბანკი, მიკროსაფინანსო კომპანიები და სურვილისამებრ სხვა საბროკერო თუ საინვესტიციო კომპანიებიც. აღნიშნული ქმედება საშუალებას არ მიცემს ბანკებს ისპეკულირონ.

პარალელურად ამისა, არ მიგვაჩნია პროგრესულ ნაბიჯად, მაგრამ ასეთ ვითარებაში აუცილებელია, ბანკებმა უნდა მოითხოვონ თავისი კლიენტებიდან საერთაშორისო ყიდვა-გაყიდვების (ან მომსახურების) კონტრაქტების რეგისტრაცია, სადაც ნათლად იქნება ასახული კონტრაგენტებისაგან გადასახდელი ან მისაღები უცხოური ვალუტის თნხები და ვადები.

ეს ღონისძიება:
ა) მოგვცემს ანალიზის გაკეთების საშუალებას , რომლის საფუძველზე კურსის მოკლევადიან და გრძელვადიან პერიოდებში ლარის კურსის ცვლილების პროგნოზები უფრო მეტი სიზუსტით შესრულდება.
ბ) ბანკები სავალუტო ბაზარზე ვერ გააკეთებენ განაცხადს უცხოური ვალუტის გაცილებით მეტი ლოტის შეძენის შესახებ, თუ იგი დადასტურებული არ იქნება კლიენტების საკონტრაქტო მოთხოვნებით.
ეროვნულმა ბანკმა სწორედ ამ ეტაპზე უნდა გამოსცეს ეს რეგულაცია.
ამის გარდა, ის ფაქტი, რომ მთავრობამ დაიწყო ხარჯების შემცირება კარგია მაგრამ ხარჯების შემცირება თანამშრომელთა დათხოვნით და უმუშევართა გაზრდით არ უნდა მოხდეს . ხარჯების შემცირება უნდა მომხდარიყო ისეთ ნაწილში, რასაც ჰქვია დანამატები თანამდებობის პირთა ხელფასებში, პრემიებში, მივლინებებში, და საწვავის ხარჯებში და სხვა.

საქართველოს ეკონიმიკის სწრაფ განვითარებას , შეუძლია ასი ათასობით სამუშაო ადგილს შექმნია. იმ გზით რომელსაც საქართველოს მმართველი გუნდი მიყვება და ისეთი საბანკო სისტემით როგორიც დღეს გვაქვს სასურველი შედეგი არ მიიღება. ჩვენი აზრით ეს არის უცოდინარობის ბრალი. ქვეყანას სჭირდება სისტემური ცვლილებები ეკონომიკურ პოლიტიკაში. ეს შეუძლიათ მხოლოდ არატრადიციულად მოაზროვნე ადამიანებს, რომლებიც გაემიჯნებიან არსებულ ვითარებას და პასუხისმგებელი იქნებიან მათ მიერ დასახულ და პრაქტიკუკულად განხორციელებულ ღონისძიებებზე.

ეკონომიკის აკადემიური დოქტორი, სრული პროფესორი ნიკა შენგელია.