უძრავი ქონების შეძენა შიდა განვადებების გზით საქართველოში პოპულარული ხდება. იპოთეკების ნაცვლად, ბინის ყიდვის ამ გზას სულ უფრო მეტი მოქალაქე ირჩევს, რაც სპეციალისტების შეფასებით, გაცილებით რისკიანია.
„ეს არ წარმოადგენს სისტემურ რისკს ფინანსური სტაბილურობის თვალსაზრისით, თუმცა ცალკეული მოქალაქეებისთვის შეიძლება სერიოზული პრობლემა აღმოჩნდეს,“ - განაცხადა საქართველოს ეროვნული ბანკის ფინანსური სტაბილურობის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა დავით უტიაშვილმა გადაცემა „უძრავი ქონების პროსპექტში“ საუბრისას.
მათი თქმით, მოქალაქეებმა შიდა განვადების გაფორმებისას განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციონ ვადიანობას და დაფიქრდნენ, რამდენად რეალისტურია გრძელვადიანი ვალდებულებების შესრულება.
„ერთ-ერთი ტენდენცია, რასაც დღეს თვალს ვადევნებთ, არის შიდა განვადებების პრაქტიკა. ბევრი მოქალაქე ბინის შეძენის ამ გზას ირჩევს. ხშირად ასეთი პროდუქტები მარკეტინგულად წარმოჩნდება, თითქოს უპროცენტო განვადებად, თუმცა ვისარგებლებ შემთხვევით და ვიტყვი - უპროცენტო არაფერია. ადრე თუ გვიან, პროცენტი ფასში მაინც აისახება, რადგან დეველოპერს უწევს თანხის მოზიდვა სხვა ალტერნატიული წყაროებიდან, რაც საბოლოო ჯამში პროდუქტის ფასში აისახება. შესაბამისად, იაფი არ არის.
ასეთი შენატანები რეალურად არსებობს და გარკვეულწილად იპოთეკურ სესხებსაც ჩაანაცვლებს. ჯანსაღი პრაქტიკაა, როდესაც მშენებლობის მიმდინარეობის პერიოდში ხდება შიდა განვადებით გადახდა, ხოლო პროექტის დასრულების შემდეგ – დაფინანსების ბანკში გადატანა. თუმცა უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ეკონომიკას ახასიათებს გარკვეული შოკები და იმ შემთხვევაში, თუ მოქალაქეებს მომავალში დასჭირდებათ რეფინანსირება ან ბანკში გადასვლა, ეს ყოველთვის ხელმისაწვდომი შეიძლება ვერ იყოს, ამიტომ ასეთი რისკები არსებობს.
ეს არ წარმოადგენს სისტემურ რისკს ფინანსური სტაბილურობის თვალსაზრისით, თუმცა ცალკეული მოქალაქეებისთვის შეიძლება სერიოზული პრობლემა აღმოჩნდეს. როდესაც მოქალაქეები შიდა განვადებას აფორმებენ, ყურადღებით უნდა შეაფასონ ვადიანობა. ბაზარზე უკვე გამოჩნდა 10-წლიანი შიდა განვადებებიც, რაც ვფიქრობ, ნაკლებად ჯანსაღი პრაქტიკაა. როგორც წესი, ბინის მშენებლობა 3 წელზე მეტხანს არ გრძელდება და შემდეგ დეველოპერს უწევს ამ თანხის ამოღება მოქალაქეებისგან, რაც დამატებით რისკებს ქმნის.
მნიშვნელოვანია, რომ მოქალაქეებმა შეაფასონ ის ორგანიზაცია, სადაც თანხას იდებენ - რამდენად გამძლეა ის ეკონომიკური შოკების მიმართ, მათ შორის როგორი იყო მისი წარსული გამოცდილება. ამასთანავე, საჭიროა, რომ მოქალაქეებმა ფინანსური ცნობიერება კიდევ უფრო აიმაღლონ, რათა უკეთ შეძლონ საკუთარი გადაწყვეტილებების შედეგების შეფასება.“ - განაცხადა უტიაშვილმა.
ინფორმაციისთვის, ეროვნული ბანკის სტატისტიკის თანახმად, 2025 წლის იანვარ-აგვისტოში ქართულმა ბანკებმა სულ 32,565 ახალი იპოთეკური სესხი გასცეს. კრედიტების ეს რაოდენობა წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 13.4%-ით, ანუ 5,038-ით არის შემცირებული. თუმცა, იმის გამო რომ წელს უძრავი ქონების ღირებულება გაზრდილია, ამ სესხების მთლიანი პორტფელი 3.3%-ით არის გაზრდილი, რადგან მისი ჯამური ღირებულება 2.8 მილიარდ ლარს შეადგენს (მატება 90 მილიონი ლარი).
