გირავნობა წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ სამართლებრივ ინსტრუმენტს ფინანსური ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად საქართველოში. აღნიშნული მექანიზმი ითვალისწინებს ქონების, მათ შორის უძრავი ნივთის, გირაოდ გადაცემას კრედიტორის სასარგებლოდ, რათა დავალიანების არშესრულების შემთხვევაში, ის დაკმაყოფილდეს გირავნობის საგნიდან პრიორიტეტულად სხვა კრედიტორებზე წინ. გირავნობის რეგულირება ხორციელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მუხლებით 285-309, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონით და საქართველოს ნოტარიატის შესახებ კანონით.
სამოქალაქო კოდექსის 285-ე მუხლის მიხედვით, გირავნობა არის ნივთობრივი უფლება, რომლის თანახმადაც კრედიტორს უფლება აქვს, ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოახდინოს გირავნობის საგნიდან. როდესაც გირავნობის საგანი უძრავი ქონებაა, აუცილებელია ხელშეკრულების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, ვინაიდან მხოლოდ რეგისტრაციის შემდეგ იძენს იგი სამართლებრივ ძალას და უზრუნველყოფს კრედიტორის უფლებების პრიორიტეტულობას. რეგისტრაციის გარეშე გირავნობა არ მოქმედებს მესამე პირების მიმართ, რაც ართმევს მას სამართლებრივ დაცულობას.
გირავნობის მხარეებად გვევლინებიან გირაოს მიმცემი, რომელიც ქონების მესაკუთრეა, და გირაოს მიმღები — კრედიტორი. გირაოს მიმცემი ინარჩუნებს საკუთრების უფლებას გირავნობის საგანზე, თუმცა მისი განკარგვის უფლება შეზღუდულია. კერძოდ, უძრავი ქონების გაყიდვა ან დამატებითი დატვირთვა შესაძლებელია მხოლოდ გირაოს მიმღების წერილობითი თანხმობით. ამასთანავე, გირაოს მიმღებს უფლება აქვს, ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, მოითხოვოს გირავნობის საგნის იძულებითი რეალიზაცია სასამართლოს ან ნოტარიუსის განჩინების საფუძველზე, რაც რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით და ნოტარიატის შესახებ კანონით.
გირავნობის ხელშეკრულება ფორმდება წერილობითი ფორმით და უნდა შეიცავდეს ყველა არსებით პირობას, მათ შორის: გირავნობის საგნის იდენტიფიცირებას, საკადასტრო მონაცემებს, ძირითადი ვალდებულების არსს, ვადასა და თანხას, გირავნობის მოქმედების ვადას, მხარეთა უფლებებსა და მოვალეობებს. საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისას გამოიყენება საქართველოს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 4-ე და 5-ე მუხლებით განსაზღვრული წესი, რომლის თანახმადაც, რეგისტრაციის შემდეგ ჩანაწერს ენიჭება სისწორისა და კანონიერების პრეზუმფცია.
გირავნობა უქმდება მაშინ, როდესაც უზრუნველყოფილი ვალდებულება სრულად შესრულებულია. ამ შემთხვევაში, გირაოს მიმღებმა ვალდებულია გასცეს თანხმობა გირავნობის მოხსნაზე, რის საფუძველზეც საჯარო რეესტრი აუქმებს რეგისტრირებულ ჩანაწერს. თუ გირაოს მიმღები უარს ამბობს გირავნობის მოხსნაზე, გირაოს მიმცემს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს ან საჯარო რეესტრს შესაბამისი სარჩელით. სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, გირავნობის უფლება არის აქსესორული, რაც ნიშნავს, რომ იგი არსებობს მხოლოდ იმდენად, რამდენადაც არსებობს ძირითადი ვალდებულება.
გირავნობის დადებისას მნიშვნელოვანია მხარეებმა იხელმძღვანელონ სამართლებრივი სიფრთხილით და უზრუნველყონ ხელშეკრულების გამართული ფორმირება. განსაკუთრებით რეკომენდებულია ნოტარიუსული დამოწმება და იურიდიული კონსულტაცია, რაც უზრუნველყოფს გარიგების სანდოობასა და უსაფრთხოებას. აუცილებელია, რომ მხარეებმა შეინახონ ყველა დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს ვალდებულების შესრულებას ან გირავნობის მოხსნის საფუძველს.
საბოლოოდ, გირავნობა უძრავ ქონებაზე წარმოადგენს სამართლებრივად მნიშვნელოვან უზრუნველყოფით გარანტიას, რომელიც იცავს როგორც კრედიტორის, ისე მოვალის ინტერესებს, თუმცა მისი უსაფრთხო განხორციელება დამოკიდებულია მხარეთა სამართლებრივ ცნობიერებასა და კანონმდებლობის მოთხოვნათა მკაცრ დაცვაზე. მხოლოდ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული, სამართლებრივად გამართული გირავნობის ხელშეკრულება უზრუნველყოფს გარიგების გამჭვირვალობას, სანდოობას და მხარეთა ინტერესების დაცვას როგორც სამოქალაქო, ისე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი თვალსაზრისით.
ავტორი: ბექა თეზელაშვილი
(რ)
