ნავთობის გლობალურ ბაზარზე გადამმუშავებელი სექტორი კვლავ გადამწყვეტ როლს თამაშობს.
იმ ფონზე, როდესაც მოთხოვნა დღეში 100 მილიონ ბარელზე მაღალ ნიშნულს ინარჩუნებს, ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოს (IEA) მონაცემები აჩვენებს, რომ ნავთობის ღირებულების ჯაჭვში რეალური ძალაუფლება ახლა გადამმუშავებელ სექტორშია კონცენტრირებული. სწორედ აქ ხდება ნედლი ნავთობის გარდაქმნა საწვავად, რომელიც ტრანსპორტის, მრეწველობისა და მთლიანად ეკონომიკური საქმიანობის ფუნქციონირებას უზრუნველყოფს.
IEA-ის ნავთობის ბაზრის ანგარიშების თანახმად, გლობალური გადამუშავების სიმძლავრე დღეში 100 მილიონ ბარელს ოდნავ აჭარბებს, რაც მჭიდროდ მიჰყვება მოთხოვნას და ბაზარს ბალანსის ზღვარზე ტოვებს.
მიწოდებასა და მოთხოვნას შორის არსებულმა ამგვარმა მჭიდრო დინამიკამ გადამუშავების მარჟები შეფერხებების მიმართ უფრო მგრძნობიარე გახადა. ამავდროულად, მან აიძულა ქვეყნები, საწვავის იმპორტის შესამცირებლად და სავალუტო რეზერვების დასაცავად შიდა გადამუშავების სიმძლავრეები გაეზარდათ.
დარგობრივი მონაცემები ასევე მიუთითებს, რომ მსხვილმასშტაბიანი გადამმუშავებელი ქარხნები - განსაკუთრებით ისინი, რომლებიც დღეში 500 000 ბარელზე მეტ ნავთობს ამუშავებენ - სულ უფრო მეტად ხდებიან გლობალური საწვავის მიწოდების ჯაჭვების ცენტრი. ისინი განსაზღვრავენ სავაჭრო ნაკადებსა და ფასების ნიშნულებს სხვადასხვა რეგიონში.
ნავთობის ეკონომიკის სტრუქტურაც ვითარდება. მიუხედავად იმისა, რომ ნედლეულის მოპოვება კვლავ კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, ღირებულების ფორმირება გადამუშავების, დისტრიბუციისა და ნავთობქიმიური ინტეგრაციის მიმართულებით ინაცვლებს. ეს ხაზგასმულია IEA-ის არაერთ შეფასებასა და გლობალური გადამუშავების მონაცემთა ბაზებში.
მრავალი ქვეყნის ეკონომიკისთვის ნავთობის გადამუშავება აღარ არის მხოლოდ საწვავის მიწოდების საკითხი, არამედ ეკონომიკური სტაბილურობისა და ზრდის სტრატეგიული ბერკეტია.
წარმოგიდგენთ 10 უმსხვილეს ნავთობგადამმუშავებელ ქარხანას მსოფლიოში, მათი გადამუშავების სიმძლავრის მიხედვით, 2026 წლის მდგომარეობით:
ბომონტის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა (Beaumont Refinery) - 630 000 ბარელი დღეში
ამერიკის შეერთებული შტატები
საუკუნეზე მეტია, ExxonMobil გლობალურ ენერგეტიკულ ლანდშაფტში კვლავ განმსაზღვრელ ძალად რჩება. მისი ისტორია 140 წელზე მეტს ითვლის და ტეხასში Spindletop-ის ნავთობის ბუმის ადრეულ პერიოდს უკავშირდება. დღეს კომპანია ოპერირებს 50-ზე მეტ ქვეყანაში, სადაც დასაქმებულია დაახლოებით 61 000 თანამშრომელი - მეცნიერები, ინჟინრები და დარგის სპეციალისტები, რომლებიც ორიენტირებულნი არიან ენერგიისა და პირველადი მოხმარების პროდუქტების გლობალურ მიწოდებაზე.
მისი ერთ-ერთი ფლაგმანი ობიექტი ბომონტში, ტეხასის შტატში მდებარეობს, სადაც ExxonMobil-მა ნავთობქიმიური წარმოების გიგანტური ჰაბი ააშენა.
გალვესტონის ყურის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა (Galveston Bay Refinery) - 631 000 ბარელი დღეში
ამერიკის შეერთებული შტატები
გალვესტონის ყურის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა, რომელიც ჰიუსტონის გემსავალ არხთან მდებარეობს, აშშ-ის ერთ-ერთი უმსხვილესი გადამმუშავებელი კომპლექსია. იგი ამ პოზიციაზე მოხვდა 2018 წელს Marathon Petroleum-ის კუთვნილი ტეხასის ქალაქის ყოფილი ქარხნის ინტეგრაციის შემდეგ.
დანგოტეს ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა (Dangote Refinery) - 650 000 ბარელი დღეში
ნიგერია
"დანგოტეს" ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა, რომელიც Dangote Industries Limited-ს ეკუთვნის, ერთ-ერთი ყველაზე ამბიციური ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურული პროექტია აფრიკაში. იგი ოფიციალურად ქვეყნის ყოფილმა პრეზიდენტმა მუჰამადუ ბუჰარიმ გახსნა და მისი მიზანია მნიშვნელოვნად შეცვალოს ნიგერიის ნავთობის გადამმუშავებელი სექტორი.
ქარხანა ლეკის თავისუფალ ზონაში (ლეკი, ლაგოსის შტატი, ნიგერია) მდებარეობს და 2 500 ჰექტარი ფართობზეა გადაჭიმული, რითაც იგი ფართობის მიხედვით ერთ-ერთი უდიდესი ერთხაზიანი გადამმუშავებელი ქარხანაა მსოფლიოში.
ონსანის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა (Onsan Refinery) - 669 000 ბარელი დღეში
სამხრეთ კორეა
S-OIL Corporation-ი, სამხრეთ კორეის წამყვანი გადამმუშავებელი კომპანია, ათწლეულების განმავლობაში წარმოების სისტემების გაფართოებისა და მოდერნიზაციის შედეგად აზიის ერთ-ერთ უმსხვილეს ინტეგრირებულ ნავთობგადამმუშავებელ და ნავთობქიმიურ ოპერატორად ჩამოყალიბდა.
1980 წელს პირველი კომერციული გადამმუშავებელი საქმიანობის დაწყებისას S-OIL-ის საწყისი სიმძლავრე დღეში 90 000 ბარელს შეადგენდა. დროთა განმავლობაში კომპანიამ რამდენიმე ეტაპად გააფართოვა თავისი ობიექტები და დღეისთვის სიმძლავრე დღეში დაახლოებით 669 000 ბარელამდე გაზარდა.
პორტ არტურის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა (Motiva Enterprises Port Arthur Refinery) - 730 000 ბარელი დღეში
ამერიკის შეერთებული შტატები
პორტ არტურის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა, რომელიც მდებარეობს პორტ არტურში, ტეხასის შტატში, ჩრდილოეთ ამერიკის ერთ-ერთი უდიდესი და სტრატეგიულად უმნიშვნელოვანესი ობიექტია და საკვანძო აქტივს წარმოადგენს გლობალური ენერგომომარაგების ჯაჭვში.
ქარხნის ისტორია 1903 წლიდან იწყება, როდესაც იგი პირველად შეიქმნა ტეხასში მდებარე Spindletop-ის ისტორიული საბადოდან მოპოვებული ნავთობის გადასამუშავებლად. იმ დროს კომპანიის დღიური წარმოება სულ რაღაც 850 ბარელს შეადგენდა.
იოსუს ნავთობგადამმუშავებელი კომპლექსი (Yeosu Refinery Complex) - 800 000 ბარელი დღეში
სამხრეთ კორეა
იოსუს ნავთობგადამმუშავებელი კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს იოსუში, სამხრეთ კორეის სამხრეთ ჯოლას პროვინციაში, საყოველთაოდ აღიარებულია, როგორც ერთ-ერთი უმსხვილესი ქარხანა მსოფლიოში. ის ასევე ყველაზე დიდია Chevron-ის გლობალურ სისტემაში.
ობიექტის გადამუშავების სიმძლავრე დღეში დაახლოებით 800 000 ბარელ ნედლ ნავთობს შეადგენს, რითაც იგი წარმოადგენს კრიტიკულ ჰაბს როგორც შიდა მიწოდებისთვის, ისე საექსპორტო ბაზრებისთვის.
ულსანის ნავთობგადამმუშავებელი კომპლექსი (Ulsan Complex) - 840 000 ბარელი დღეში
სამხრეთ კორეა
SK Energy, სამხრეთ კორეის ერთ-ერთი წამყვანი ინტეგრირებული ენერგეტიკული კომპანია, თავის ისტორიას 1962 წლიდან იწყებს, როდესაც იგი დაარსდა როგორც Korea Oil Corporation - ქვეყნის პირველი ნავთობგადამმუშავებელი კომპანია.
ათწლეულების განმავლობაში მან ცენტრალური როლი ითამაშა სამხრეთ კორეის ინდუსტრიულ ზრდაში ნავთობპროდუქტების წარმოების, ექსპორტისა და დისტრიბუციის გზით როგორც შიდა, ისე გლობალურ ბაზრებზე.
რუვაისის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა (Ruwais Refinery) - 922 000 ბარელი დღეში
არაბთა გაერთიანებული საამიროები
რუვაისის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა, რომელსაც აბუ-დაბის ეროვნული ნავთობკომპანია (ADNOC) მართავს, არაბთა გაერთიანებული საამიროების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ენერგეტიკული აქტივი და ქვეყნის გადამმუშავებელი სექტორის ქვაკუთხედია.
ქარხანა არაბეთის ყურის სანაპიროზე, ქალაქ აბუ-დაბიდან დასავლეთით დაახლოებით 245 კილომეტრში, რუვაისში მდებარეობს. ეს არის სტრატეგიული სამრეწველო ჰაბი, რომელიც შექმნილია მასშტაბური გადამუშავებისა და საექსპორტო ოპერაციებისთვის.
პარაგუანას ნავთობგადამმუშავებელი კომპლექსი (Paraguaná Refinery Complex) - 971 000 ბარელი დღეში
ვენესუელა
პარაგუანას ნავთობგადამმუშავებელი კომპლექსი, რომელსაც Petróleos de Venezuela (PDVSA) მართავს, მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი გადამმუშავებელი სისტემა და ვენესუელის ნავთობის ინდუსტრიის ქვაკუთხედია.
კომპლექსი მდებარეობს ვენესუელის ფალკონის შტატში, პარაგუანას ნახევარკუნძულზე (პუნტო ფიხოსა და პუნტა კარდონის ზონაში), დამატებითი დაკავშირებული ობიექტით სულიას შტატში (ბახო გრანდე). იგი სტრატეგიულად არის განლაგებული ვენესუელის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე, როგორც შიდა მიწოდების, ისე საექსპორტო ოპერაციების მხარდასაჭერად. ქარხანამ მუშაობა 1949 წელს დაიწყო.
ჯამნაგარის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა (Jamnagar Refinery) - 1.4 მილიონი ბარელი დღეში
ინდოეთი
ჯამნაგარის ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანა, რომელსაც მართავს Reliance Industries Limited-ი, მდებარეობს ჯამნაგარში (გუჯარათის შტატი, ინდოეთი) და საყოველთაოდ მიიჩნევა მსოფლიოში უმსხვილეს და ყველაზე კომპლექსურ ერთობლივ გადამმუშავებელ ჰაბად.
ქარხნის ნედლი ნავთობის გადამუშავების მთლიანი სიმძლავრე დღეში დაახლოებით 1.4 მილიონ ბარელს შეადგენს, რასაც მხარს უჭერს სირთულის ინდექსი - 21.1, რაც ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია გლობალურად. ეს მაღალი სირთულე იძლევა ნედლი ნავთობის ღრმა კონვერსიის შესაძლებლობას, მაღალი ღირებულების მქონე ნავთობპროდუქტებად და ნავთობქიმიკატებად.
