მსოფლიოს უმეტეს ქვეყანაში ოფიციალური საპენსიო ასაკი თანდათან მატულობს. მთავრობები ცდილობენ, ერთმანეთს შეზღუდული სახელმწიფო ფინანსები და დაბერებადი მოსახლეობის სოციალური მხარდაჭერა შეუსაბამონ. მიუხედავად იმისა, რომ არაერთი სახელმწიფო მოქალაქეების 67 წლამდე მუშაობას ისახავს მიზნად, ასაკი, რომელზეც ადამიანები რეალურად ტოვებენ შრომის ბაზარს, იგივე ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი, ხშირად იმაზე დაბალია, ვიდრე მოსალოდნელია - ან პირიქით, მოქალაქეები იძულებულნი ხდებიან, ოფიციალურ ზღვარზე გაცილებით დიდხანს იმუშაონ.
ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის (OECD) მონაცემებზე დაყრდნობით, წარმოგიდგენთ სახელმწიფოებს, სადაც ადამიანები ყველაზე ადრე ან ყველაზე გვიან ასრულებენ შრომით საქმიანობას.
1. სამხრეთ აფრიკა - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 53.55 წელი
სამხრეთ აფრიკის მოქალაქე საშუალოდ 54 წლის შესრულებამდე ცოტა ხნით ადრე ტოვებს სამუშაო ადგილს. პარალელურად, ქვეყანაში შრომის ბაზრიდან გასვლის ეფექტური ასაკი ბოლო წლებში განუწყვეტლივ მცირდება. ქვეყნის ხელისუფლება ოფიციალურ, სავალდებულო საპენსიო ზღვარს არ აწესებს - შესაბამისად, კონკრეტულ ასაკზე შეთანხმება უშუალოდ დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის ხდება.
2. თურქეთი - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 60.65 წელი
თურქეთში ოფიციალური მკაცრი ასაკობრივი ზღვარი აღარ მოქმედებს: 2022 წლის დეკემბერში პრეზიდენტმა ერდოღანმა მანამდე არსებული 60-წლიანი ბარიერები გააუქმა. საპენსიო უფლება ახლა სოციალური დაზღვევის სისტემაში რეგისტრირებული სტაჟის ხანგრძლივობით განისაზღვრება, რამაც რეფორმის გამოცხადებისთანავე 2 მილიონზე მეტ თურქ დასაქმებულს პენსიაზე დაუყოვნებლივ გასვლის საშუალება მისცა. დღეს თურქეთში კაცები საშუალოდ 60.8 წლის ასაკში ასრულებენ მუშაობას, ხოლო ქალები - 60.5 წელზე, რაც საერთო ჯამში 60.65 წელს შეადგენს.
3. ბელგია - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 61.5 წელი
მიუხედავად იმისა, რომ ბელგიაში ოფიციალური საპენსიო ზღვარი შარშან 66 წლამდე გაიზარდა, 2030 წლისთვის კი 67 წელს მიაღწევს, რეალურად მოსახლეობა გაცილებით ადრე იწყებს დასვენებას. მამაკაცების ფაქტობრივი საშუალო საპენსიო ასაკი 62.4 წელია, ქალები კი სამუშაოს საშუალოდ 60.6 წლის ასაკში ტოვებენ. სისტემის ფინანსური მდგრადობის უზრუნველსაყოფად და მოქალაქეების სამუშაოზე უფრო დიდხანს შესანარჩუნებლად, ბელგიის მთავრობამ ვადამდელი პენსიის კრიტერიუმები გაამკაცრა და მინიმუმ 42-წლიანი სამუშაო სტაჟი მოითხოვა, თუმცა პარალელურად ბონუსები დააწესა მათთვის, ვინც მუშაობას ოფიციალური ასაკის მიღწევის შემდეგაც ნებაყოფლობით გააგრძელებს.
4. ავსტრია - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 61.95 წელი
ავსტრიაში ოფიციალური საპენსიო ასაკი მამაკაცებისთვის 65 წელია, ხოლო ქალებისთვის - 60.5 წელი. თუმცა, სტატისტიკა აჩვენებს, რომ ავსტრიელი ქალები ოფიციალურ ზღვარზე ოდნავ მეტხანს მუშაობენ და პენსიაზე დაახლოებით 61.2 წლის ასაკში გადიან, მაშინ როდესაც კაცები სამუშაო ადგილებს გაცილებით ადრე, საშუალოდ 62.7 წლის ასაკში ემშვიდობებიან. საბოლოო ჯამში, ქვეყანაში შრომის ბაზრის დატოვების საშუალო მაჩვენებელი 61.95 წელია.
5. საფრანგეთი - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 62.15 წელი
საფრანგეთში მამაკაცები საშუალოდ 61.9 წლის ასაკში გადიან პენსიაზე, ქალები კი - 62.4 წლის ასაკში, რაც საერთო საშუალო მაჩვენებელს 62.15 წელზე აფიქსირებს. საპენსიო ასაკი ქვეყანაში კვლავ უმწვავეს სოციალურ და პოლიტიკურ საკითხად რჩება. პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონის მიერ 2023 წელს ოფიციალური ზღვრის 62-დან 64 წლამდე გაზრდის მცდელობას მასობრივი საპროტესტო ტალღა და არეულობა მოჰყვა. პოლიტიკური ჩიხის გამო, ასაკის დაგეგმილი ზრდის აღსრულება კი 2027 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდგომ პერიოდამდე გადაიდო.
მაშინ როდესაც ზოგიერთ ქვეყანაში მოქალაქეები შრომის ბაზარს შედარებით ადრეულ ასაკში ტოვებენ და დამსახურებული დასვენებით ტკბებიან, გლობალურ რუკაზე სრულიად საპირისპირო სურათიც გვხვდება. მაღალი სიცოცხლის ხანგრძლივობის, მკაცრი რეგულაციებისა თუ ეკონომიკური საჭიროებების გამო, არსებობს სახელმწიფოები, სადაც ადამიანები თითქმის 70 წლამდე განაგრძობენ მუშაობას.
6. მექსიკა - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 66.75 წელი
მექსიკაში კანონით დადგენილი საპენსიო ასაკი როგორც ქალებისთვის, ისე კაცებისთვის 65 წელია, თუმცა რეალობაში მოქალაქეებს გაცილებით დიდხანს უწევთ შრომა. მექსიკელი კაცები სამუშაოდან საშუალოდ 67.8 წლის ასაკში მიდიან, ქალები კი - 65.7 წლის. თეორიულად, ვადამდელი პენსიაზე გასვლა 60-დან 64 წლამდეცაა შესაძლებელი, თუმცა ეკონომიკური ფაქტორების გამო ეს ბევრისთვის მიუღწეველია. მექსიკელი ხანდაზმულების თითქმის მესამედი სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობს, რაც მათ აიძულებთ, შრომის ბაზარზე ხანდაზმულ ასაკშიც აქტიურად დარჩნენ.
7. ახალი ზელანდია - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 66.9 წელი
ახალ ზელანდიაში სავალდებულო, ოფიციალური საპენსიო ასაკი არ არსებობს, თუმცა სახელმწიფო საპენსიო გასაცემლები 65 წლიდან იწყება. მიუხედავად ამისა, ადგილობრივები ამ ზღვარს მნიშვნელოვნად სცდებიან: კაცებიც და ქალებიც პენსიაზე საშუალოდ 66.9 წლის ასაკში გადიან. პოლიტიკურ წრეებში არაერთხელ გაჟღერდა ინიციატივა 2030-იანი წლებისთვის საპენსიო ზღვრის 67 წლამდე გაზრდის შესახებ, თუმცა ეს გეგმა კანონის სახით ჯერჯერობით არ მიუღიათ.
8. ამერიკის შეერთებული შტატები - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 67 წელი
აშშ-ში 1943-1954 წლებში დაბადებულ მოქალაქეებს პენსიაზე გასვლა 66 წლის ასაკში შეეძლოთ, ხოლო 1960 წლის შემდეგ დაბადებულებისთვის ზღვარი უკვე 67 წლამდეა აწეული. სინამდვილეში, ამერიკელი კაცები საშუალოდ 67.3 წლამდე მუშაობენ, ქალები კი - 66.7 წლამდე. ასაკის სტაბილური მატება საპენსიო სისტემისადმი ნდობის შემცირებასაც უკავშირდება: Wall Street Journal-ის გამოკითხვის თანახმად, მუშაკთა მხოლოდ 61%-ს სჯერა, რომ პენსიაზე კომფორტული ცხოვრებისთვის საკმარისი თანხა ექნება, რაც 2021 წლის მაჩვენებელთან შედარებით საგრძნობი კლებაა.
9. იაპონია - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 67.15 წელი
იაპონია მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ხანდაზმული მოსახლეობითა და სიცოცხლის უმაღლესი ხანგრძლივობით გამოირჩევა, ამიტომ გასაკვირი არ არის, რომ აქ ადამიანები საშუალოდ 67.15 წლამდე მუშაობენ, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური ასაკი 65 წელია. იაპონელი კაცები შრომას საშუალოდ 66.9 წლის ასაკში ასრულებენ, ხოლო ქალები კიდევ უფრო გვიან - 67.4 წელზე. ქვეყანაში პენსიაზე გასვლა 60 წლიდანაც შესაძლებელია, თუმცა კომპანიებს კანონი ავალდებულებს, თანამშრომლებს 65 წლამდე ხელახალი დასაქმების ან კონტრაქტის გაგრძელების შესაძლებლობა მისცენ.
10. ისლანდია - ფაქტობრივი საპენსიო ასაკი: 67.3 წელი
ისლანდიელები მსოფლიოში სიცოცხლის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ხანგრძლივობით სარგებლობენ, თუმცა მათ ყველაზე დიდხანს მუშაობაც უწევთ. სრული პენსიის მისაღებად მოქალაქეს ქვეყანაში ცხოვრების მინიმუმ 40-წლიანი გამოცდილება და 67 წლის ასაკი მოეთხოვება (საჯარო სექტორისთვის ზღვარი 65 წელია). რეალობაში ისლანდიელი კაცები სამუშაოს საშუალოდ 68.7 წლის ასაკში ტოვებენ, ქალები კი - 65.9 წელზე. საბოლოო მაჩვენებლით - 67.3 წელი - ისლანდია შრომის ბაზრიდან ყველაზე გვიან გამსვლელ ქვეყნებს შორის პირველ ადგილს იკავებს.
