მსოფლიო და საქართველოში ბაზარზე ხორბლის ფასების დინამიკის მხრივ საპირისპირო ტენდენციებთან დაკავშირებით საქართველოს ხორბლისა და ფქვილის მწარმოებელთა ასოციაციის განცხადებას ავრცელებს. გაერთიანებაში აღნიშნავენ, რომ ბოლო ხანებში ხშირად ისმება კითხვები საქართველოში ხორბლის ფასთან დაკავშირებით - რატომ მცირდება საქართველოში ხორბლის ფასები, მაშინ როდესაც მსოფლიო ბირჟებზე ფასები მატულობს?
რით არის გამოწვეული აღნიშნული ტენდენცია , რა ფაქტორები მოქმედებს ქვეყნის შიგნიტ ხორბლის ფასზე და სავარაუდოდ როგორ შეიძლება განვითარდეს მოვლენები - საქართველოს ხორბლისა და ფქვილის მწარმოებელთა ასოციაცია ამ და სხვა კითხვებთან დაკავშირებით ვრცელ მიმოხილვას აქვეყნებს. გაერთიანებაში განმარტავენ, რომ საქართველოში ხორბლის იმპორტი ძირითადად სახმელეთო გზით ხორციელდება, მთავარი მომწოდებელი ქვეყანა კი რუსეთია, სადაც დღეს ხორბლის ჭარბი მოსავლისა და საზღვაო გზების ბლოკირების გამო, მარცვლეულის ფასი შემცირებულია, ეს კი საქართველოში იმპორტირებული ხორბლის ფასზე პირდაპირ აისახება.
BM.GE საქართველოს ხორბლისა და ფქვილის მწარმოებელთა ასოციაციის ვრცელ მიმოხილვას უცვლელად გთავაზობთ.
„დღეს (2026 წლის ივლისის ბოლოს) მსოფლიო ხორბლის ბაზარზე ერთდროულად რამდენიმე ძლიერი, როგორც პოლიტიკური ასევე ეკონომიკური ფაქტორი მოქმედებს, რომელთა ნაწილი ფასს ზრდის, ნაწილი კი ცალკეულ რეგიონებში ადგილობრივ ფასებს ამცირებს.
ყველაზე ძლიერად მოქმედებს დღეს მსოფლიო ბაზარზე რუსეთისა და უკრაინის შავი ზღვის პორტებიდან ექსპორტის შეჩერება, რაც ზოგიერთ ქვეყანას ხორბლის ფასს სერიოზულად უძვირებს, ხოლო ქვეყნების მეორე ნაწილს პირიქით - უიაფებს.
რატომ და როგორ მოქმედებს აღნიშნული ფაქტორი ბაზარზე?
რუსეთი და უკრაინა მსოფლიო ხორბლის ექსპორტის დაახლოებით 30%-ს უზრუნველყოფენ. ამიტომ ნებისმიერი შეფერხება შავი ზღვის ექსპორტში საერთაშორისო ფასებზე მყისიერად აისახება.
შავი ზღვის რეგიონში სამხედრო რისკები - მთავარი ფაქტორი
ამჟამად, ბაზარზე გავლენას აზოვის ზღვასა და ნოვოროსიისკის მიმართულებით ნაოსნობის შეზღუდვები(რუსეთი), ოდესის პორტებზე ინტენსიური თავდასხმები (უკრაინა),
გემების გადაადგილების შეფერხება, გემების დაზღვევის გაძვირება ახდენს - ამ ფაქტორებმა მიწოდების რისკი მნიშვნელოვნად გაზარდა და მსოფლიო ბირჟებზე ხორბლის ფასები ბოლო კვირებში მრავალწლიან მაქსიმუმებთან მიიყვანა.
რატომ იზრდება მსოფლიო ფასი, მაგრამ რუსეთში და უკრაინაში მცირდება?
ეს ორი პროცესი ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება - ისინი სხვადასხვა ბაზრის რეაქციაა ერთსა და იმავე მოვლენაზე.
იმისათვის, რომ ავხსნათ ეს მოვლენა მნიშვნელოვანია განვიხილოთ რუსეთის და უკრაინის მიერ ხორბლის მიწოდების მოცულობა ზღვით და ხმელეთით მსოფლიო ბაზრებზე
ქვემოთ წარმოდგენილია მიმდინარე ვითარების ეკონომიკური ანალიზი:
- რუსეთი და უკრაინა – ხორბლის წარმოება და ექსპორტი
ქვეყანა წლიური წარმოება წლიური ექსპორტი ექსპორტის წილი:
რუსეთი დაახლოებით 82–90 მლნ ტონა 42–46 მლნ ტონა დაახლოებით 22–24%
უკრაინა დაახლოებით 20–23 მლნ ტონა 12–16 მლნ ტონა დაახლოებით 6–8%
რა გზით გადის ექსპორტი რუსეთიდან და უკრაინიდან?
რუსეთის ხორბლის ექსპორტის დაახლოებით 90–95% ზღვით ხორციელდება;
5–10% სახმელეთო გზებით (ყაზახეთი, აზერბაიჯანი, საქართველო, ჩინეთი და სხვა).
ძირითადი პორტებია: ნოვოროსიისკი; ტამანი; აზოვი; როსტოვი; კავკაზი.
უკრაინა-დაახლოებით 90–95% ზღვით გადიოდა; მხოლოდ მცირე ნაწილი – რკინიგზითა და ავტოტრანსპორტით.
აზოვისა და შავი ზღვის აუზი რუსეთის მარცვლეულის ექსპორტის მთავარი დერეფანია.
რატომ იზრდება მსოფლიო ბირჟებზე ფასი?
მსოფლიო ფასი დამოკიდებულია არა მხოლოდ მოსავალზე, არამედ იმაზე, რამდენი ხორბალი აღწევს საერთაშორისო ბაზრამდე.
ბოლო კვირებში ფასების ზრდას იწვევს: ოდესის პორტებზე თავდასხმები; აზოვის ზღვაში ნაოსნობის შეზღუდვები; გემების დაზღვევის გაძვირება; ნოვოროსიისკში მოძრაობის შეზღუდვები; ევროპაში გვალვის რისკი. ამის შედეგად ხორბლის ფიუჩერსები ბოლო თვეში დაახლოებით 16%-ით გაიზარდა.
რა გავლენას ახდენს აზოვისა და ოდესის პორტების დაბომბვა და დაკეტვა მსოფლიო და შიდა ფასებზე?
რუსეთის შემთხვევაში, ნოვოროსიისკში მოძრაობა ნელდება, აზოვის ზღვა ნაწილობრივ იკეტება, ქერჩის სრუტე იზღუდება, რუსეთის ექსპორტი მცირდება.
შედეგად, მსოფლიო ფასი იზრდება; რუსეთის შიდა ფასი მცირდება.
უკრაინის შემთხვევაში, ოდესის რეგიონი უკრაინის მარცვლეულის ექსპორტის მთავარი კარიბჭეა - ტერმინალები ზიანდება; გემები აღარ შედიან; სადაზღვევო ტარიფები იზრდება,
უკრაინა კარგავს ექსპორტის მნიშვნელოვან ნაწილს.
შედეგად, მსოფლიო ბაზარზე ფასი იზრდება. უკრაინის ფერმერთან ფასი ეცემა.
ბოლო შეფასებებით უკრაინამ შავი ზღვის პორტების საექსპორტო სიმძლავრის დაახლოებით მესამედი დაკარგა.
რატომ ეცემა ფასი რუსეთსა და უკრაინაში? - დღე ორივე ქვეყანაში სახეზეა კლასიკური ლოგისტიკური "ბოთლის ყელის" ეფექტი.
მოსავალი აღებულია, მაგრამ ექსპორტი ნელდება.
შედეგად: ელევატორები ივსება, ექსპორტიორები ნაკლებს ყიდულობენ, ფერმერები იძულებულნი არიან სწრაფად გაყიდონ, ადგილობრივ ბაზარზე ჭარბი მიწოდება იქმნება.
ანუ მსოფლიო ბაზარზე-მიწოდება მცირდება - ფასი იზრდება, მაგრამ რუსეთისა და უკრაინის შიდა ბაზარზე: მიწოდება იზრდება ფასი ეცემა.
ამჟამინდელი ვითარება ორ განსხვავებულად საპირისპირო ფასს ქმნის.
1. მსოფლიო ბირჟები რეაგირებენ შავი ზღვის საექსპორტო რისკებზე და ფასს ზრდიან
2. რუსეთისა და უკრაინის შიდა ბაზრები რეაგირებენ ჭარბ მიწოდებასა და ლოგისტიკურ შეფერხებებზე, რის გამოც ფასები ამ ქვეყნებში მცირდება.
რომელ ქვეყნებს უძვირდებათ და რომელ ქვეყნებს უიაფდებათ ხორბლის იმპორტი არსებულ სიტუაციაში ?
ყველაზე მეტად ფასი ეზრდებათ ქვეყნებს, რომლებიც: მთლიანად ზღვით ყიდულობენ; შავი ზღვის რეგიონზე არიან დამოკიდებული. მათ შორის: ეგვიპტე, თურქეთი, ალჟირი, ტუნისი, მაროკო, ინდონეზია, ბანგლადეში, ფილიპინები, იემენი. მათთვის იზრდება: FOB ფასი; ფრახტი; დაზღვევა.
ფასები უიაფდებათ ქვეყნებს, რომლებსაც რუსეთიდან სახმელეთო გზით შესყიდვა შეუძლიათ. ისინი ხშირად იღებენ შედარებით დაბალ ფასს. მათ შორის: საქართველო, აზერბაიჯანი, სომხეთი, ყაზახეთის მოსაზღვრე რეგიონები, ცენტრალური აზიის ზოგი ქვეყანა.
მიზეზი: რუსი ექსპორტიორი ცდილობს ზედმეტი მარაგი სწრაფად გაყიდოს ახლო ბაზრებზე.
რა ხდება საქართველოს შემთხვევაში - რატომ მცირდება საქართველოში ფასი მაშინ, როცა მსოფლიოში იზრდება?
საქართველოს სპეციფიკა ასეთია: იმპორტის დაახლოებით 90%-ზე მეტი რუსეთიდან მოდის; მიწოდება ძირითადად ლარსისა და რკინიგზის გავლით ხდება;
საქართველო ნაკლებად არის დამოკიდებული საზღვაო ტრანსპორტზე. თუ რუსეთში შიდა ფასი მცირდება, ეს შემცირება თითქმის პირდაპირ გადმოდის საქართველოზეც.
ამიტომ საქართველოში ხორბლის ფასი უფრო მეტად დამოკიდებულია: რუსეთის შიდა ფასზე, რუბლის კურსზე, ლარის კურსზე, ლარსის გამტარუნარიანობაზე, ვიდრე ჩიკაგოს ან პარიზის ბირჟებზე.
რაზე მუშაობს მსოფლიო თანამეგობრობა შავი ზღვის კრიზისის მოსაგვარებლად?
ყველაზე აქტიური შუამავლები კვლავ არიან: თურქეთი, გაერო, გარკვეულ საკითხებში აშშ და ევროკავშირი. ბოლო პერიოდში კვლავ ფიქსირდება დიპლომატიური მცდელობები შავი ზღვის უსაფრთხოების მექანიზმებზე, თუმცა საბოლოო შეთანხმება ჯერ არ არსებობს.
განიხილება სამი შესაძლო სცენარი:
1. ნაწილობრივი შეთანხმება (ყველაზე რეალისტური) - უსაფრთხო დროითი ფანჯრები გემებისთვის; შეზღუდული რაოდენობის რეისები; საერთაშორისო მონიტორინგი.
ასეთ შემთხვევაში მსოფლიო ხორბლის ფასები, სავარაუდოდ, 5–10%-ით შემცირდება, ხოლო რუსეთისა და უკრაინის შიდა ფასები ზომიერად გაიზრდება, რადგან ექსპორტი დაჩქარდება.
2. სრულფასოვანი ხორბლის დერეფნის აღდგენა - ცეცხლის შეწყვეტის ან მინიმუმ საზღვაო უსაფრთხოების შეთანხმება; ორივე მხარის მიერ უსაფრთხოების გარანტიები;
საერთაშორისო მონიტორინგის აღდგენა. ეს ყველაზე მეტად დაასტაბილურებდა მსოფლიო ბაზარს.
3. ვითარების გაუარესება - ოდესის პორტებზე შეტევები გაგრძელდება; ნოვოროსიისკისა და აზოვის მიმართულებით შეტევები. მაშინ ზღვაზე შეზღუდვები გამკაცრდება;
ამ შემთხვევაში მსოფლიო ბირჟებზე ფასები კვლავ გაიზრდება; რუსეთსა და უკრაინაში შიდა ფასები შეიძლება კიდევ უფრო დაეცეს ჭარბი მარაგების გამო;
განსხვავება საერთაშორისო და შიდა ფასებს შორის კიდევ უფრო გაიზრდება.
დღეს საქართველოსთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი არა მხოლოდ მსოფლიო ბირჟაა, არამედ რუსეთის ექსპორტის შეუზღუდავი შესაძლებლობაა.
საქართველოსთვის, რომელიც რუსეთიდან ძირითადად სახმელეთო მარშრუტებით მარაგდება, მოკლევადიან პერიოდში უფრო მნიშვნელოვნად მოქმედებს სწორედ რუსეთის შიდა ფასების დინამიკა, ვიდრე საერთაშორისო ფიუჩერსების მოძრაობა.
- რას ნიშნავს თითოეული სცენარი საქართველოსთვის?
პირველი ორი სცენარის შემთხვევაში - თუ ხორბლის დერეფანი ან შავი ზღვის გადაზიდვების შეთანხმება ამუშავდა ეს საკმარისი იქნებოდა მსოფლიო ფასებზე ზეწოლის შესამცირებლად და რუსეთისა და უკრაინის შიდა ბაზრების თანდათან დასაბალანსებლად. ამ შემთხვევაში რუსეთი უფრო მეტ ხორბალს გაიტანს ექსპორტზე; რუსეთის შიდა ბაზარზე ჭარბი მარაგები შემცირდება; რუსეთის შიდა ფასები, სავარაუდოდ, მოიმატებს; რამდენიმე კვირიდან რამდენიმე თვეში ეს ტენდენცია საქართველოშიც აისახება.
მესამე სცენარის შემთხვევაში თუ, პირიქით, საზღვაო შეზღუდვები გაგრძელდება, ხოლო ლარსის დერეფანი შეუფერხებლად იმუშავებს, მაშინ საქართველო, დიდი ალბათობით, კვლავ შეძლებს რუსეთიდან ხორბლის შედარებით კონკურენტულ ფასად შესყიდვას, მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისო ბირჟებზე ფასები შეიძლება მაღალი დარჩეს.
საქართველოს ხორბლისა და ფქვილის მწარმოებელთა ასოციაციაში განმარტავენ, რომ ზემოთ მოყვანილი ანალიზი არის ასოციაციის მცდელობა საზოგადოებას აუხსნას - რით არის გამოწვეული დღევანდელი განსხვავებული ფასების დინამიკა მსოფლიო და საქართველოს ბაზრებზე , არსებული საკითხი ბოლო ხანებში გაუგებრობებს იწვევს. შესაძლებელია იგი არ ემთხვეოდეს სხვადასხვა ანალიტიკოსების ან ადამიანთა ჯგუფის ხედვებს. ასოციაცია მზად არის ნებისმიერ ფორმატში მიიღოს მონაწილეობა არსებული საკითხების განხილვაში
