კაცობრიობის განვითარებასთან ერთად, მუდმივად იცვლება იმ მატერიალური თუ მეცნიერული ფასეულობების საზომიც, რომლებსაც განსაკუთრებულობასა და უნიკალურობას მივაწერთ. თუკი საუკუნეების განმავლობაში სიმდიდრისა და იშვიათობის უპირველეს სიმბოლოდ ოქრო მიიჩნეოდა, თანამედროვე ტექნოლოგიურმა პროგრესმა და კოსმოსურმა ძიებამ სრულიად ახალი რეალობა შექმნა.
დღესდღეობით, დედამიწაზე არსებული ყველაზე ძვირად ღირებული ნივთიერებების ფასს არა მხოლოდ მათი ვიზუალური მიმზიდველობა ან ბუნებრივი დეფიციტი, არამედ მათი მოპოვების სირთულე, მეცნიერული პოტენციალი და კოსმოსური წარმომავლობა განსაზღვრავს. ასტეროიდების ნიმუშებიდან დაწყებული, ლაბორატორიებში მიღებული ნანომასალებითა და ანტიმატერიით დასრულებული - გთავაზობთ იმ ნივთიერებების მიმოხილვას, რომელთა თითოეული გრამიც ასტრონომიულ თანხებთან, უახლეს ტექნოლოგიურ მიღწევებთან და სამყაროს საიდუმლოებების შეცნობასთან არის დაკავშირებული.
ჰელიუმ-3 - 96,000 აშშ დოლარი
ჰელიუმ-3 ჰელიუმის მსუბუქი და სტაბილური იზოტოპია, რომლის ღირებულებაც ამჟამად გრამზე 96,000 დოლარია, ხოლო მომავალში, პროგნოზების თანახმად, შესაძლოა 3 მილიონ დოლარამდე გაიზარდოს. ეს ნივთიერება დედამიწის ატმოსფეროში უკიდურესად იშვიათია და მისი ძირითადი ნაწილი წყალბადის იზოტოპის, ტრიტიუმის რადიოაქტიური დაშლის შედეგად მიიღება.
ჰელიუმ-3-ის გლობალური წარმოება მკაცრად შეზღუდულია და წლიურად მხოლოდ 10-დან 20 კილოგრამამდე შეადგენს. მას აქტიურად იყენებენ კრიოგენულ სისტემებში, რომლებიც აუცილებელია კვანტური კომპიუტერებისა და ზეგამტარი მოწყობილობების გასაციებლად. მომავალში იგი შესაძლოა ბირთვული სინთეზის სუფთა საწვავადაც იქცეს.
ზურმუხტი, ლალი და საფირონი - 483,000 აშშ დოლარამდე
ბუნებრივი ძვირფასი ქვები, როგორებიცაა ზურმუხტი, ლალი და საფირონი, მაღალი ხარისხის დამუშავების შემდეგ გრამზე 483,000 დოლარამდე ფასდება. განსხვავებით სამრეწველო ნივთიერებებისგან, მათი ღირებულება დამოკიდებულია ბუნებრივ იშვიათობაზე, ესთეტიკურ სილამაზესა და იუველირის ოსტატობაზე.
ამ ქვების საბოლოო საბაზრო ფასს განსაზღვრავს ოთხი ძირითადი ფაქტორი: ფერი, სისუფთავე, დამუშავება და კარატი.
წითელი ალმასი - 4.7 მილიონი აშშ დოლარი
წითელი ალმასი დედამიწაზე ერთ-ერთი ყველაზე იშვიათი ძვირფასი ქვაა, რომლის ღირებულებაც გრამზე დაახლოებით 4.7 მილიონ დოლარს აღწევს. სხვა ფერადი ალმასებისგან განსხვავებით, რომლებიც ფერს ქიმიური მინარევებისგან იღებენ, წითელი ალმასის სტრუქტურაში მინარევები არ გვხვდება.
მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ მისი წითელი შეფერილობა კრისტალური მესრის დეფორმაციის შედეგია, რაც მიწისქვეშა უზარმაზარი გეოლოგიური წნევის გამო ხდება.
მსოფლიოში სულ 30-მდე წითელი ალმასია აღმოჩენილი და მათი უმეტესობა ავსტრალიაში მდებარე მაღაროდან იყო მოპოვებული, რომელიც 2020 წელს რეზერვების ამოწურვის გამო დაიხურა. ამ ქვების უმეტესობა 1 კარატზე ნაკლებს იწონის.
ასტეროიდ ბენუს ნიმუშები - 9.6 მილიონი აშშ დოლარი
ასტეროიდ ბენუდან ჩამოტანილი მასალის ფასი გრამზე 9.6 მილიონ აშშ დოლარად არის შეფასებული. ეს მაჩვენებელი მიიღება მისიის საერთო ღირებულების (დაახლოებით 1.1 მილიარდი დოლარი) ჩამოტანილი მასალის წონაზე (121 გრამი) გაყოფით.
NASA-მ ბენუ იმის გამო შეარჩია, რომ იგი ნახშირბადით მდიდარი ასტეროიდია, რომელიც მზის სისტემის ჩამოყალიბების დროინდელ მასალას ინახავს. მისი შესწავლით მეცნიერები იმედოვნებენ დაადგინონ, თუ როგორ მოხვდა ორგანული მოლეკულები დედამიწაზე სიცოცხლის გაჩენამდე. გარდა ამისა, ასტეროიდების შემადგენლობის ცოდნა პოტენციური საფრთხეების თავიდან აცილებაში და მომავალი კოსმოსური მისიების დაგეგმვაში დაგვეხმარება.
კალიფორნიუმი-252 - 25.6 მილიონი აშშ დოლარი
კალიფორნიუმი-252 ხელოვნური რადიოაქტიური იზოტოპია, რომლის ფასიც გრამზე 25.6 მილიონ დოლარს შეადგენს. ეს ნივთიერება ბუნებაში არ გვხვდება და მისი მიღება მხოლოდ სპეციალურ ბირთვულ რეაქტორებშია შესაძლებელი. იგი პირველად 1950 წელს კალიფორნიის უნივერსიტეტში მიიღეს.
კალიფორნიუმი-252-ის განსაკუთრებული ღირებულება განპირობებულია მისი უნარით, გამოსცეს ნეიტრონების უზარმაზარი რაოდენობა - მხოლოდ ერთ მიკროგრამს წუთში 139 მილიონი ნეიტრონის წარმოქმნა შეუძლია. ეს თვისება მას სახიფათოს, თუმცა ძალზედ სასარგებლოს ხდის ბირთვული ენერგეტიკისა და მედიცინის სფეროებში.
ამ ნივთიერების წლიური გლობალური წარმოება ერთ გრამზე ნაკლებია და მისი ძირითადი მწარმოებლები აშშ და რუსეთი არიან.
ენდოჰედრალური ფულერენები აზოტის ატომით - 134 მილიონი აშშ დოლარი
ენდოჰედრალური ფულერენები სინთეზურ ნახშირბადოვან მასალას წარმოადგენს, რომლის ღირებულებაც გრამზე 134 მილიონ დოლარს შეადგენს. ფულერენები 60 ნახშირბადის ატომისგან შემდგარი სფერული მოლეკულები არიან, რომლებიც თავისი ფორმით ფეხბურთის ბურთს ჰგვანან.
ოქსფორდის უნივერსიტეტთან ასოცირებულმა კომპანიამ შეიმუშავა ტექნოლოგია, რომლის საშუალებითაც ამ ნახშირბადის "გალიაში" აზოტის ერთი ატომი თავსდება. ამ მასალის ძირითადი ღირებულება დროის ზუსტ აღრიცხვაში მდგომარეობს. აზოტის ატომის ბირთვისა და ელექტრონების მაგნიტური ველების ურთიერთქმედება ქმნის სტაბილურ ენერგეტიკულ გადასვლებს, რაც ატომური საათის მუშაობის საფუძველია.
ანტიმატერია - 59.8 ტრილიონი აშშ დოლარი
ანტიმატერია სამყაროში არსებული ყველაზე ძვირად ღირებული ნივთიერებაა, რომლის სავარაუდო ფასიც გრამზე თითქმის 60 ტრილიონ აშშ დოლარს შეადგენს. იგი ანტინაწილაკებისგან შედგება, რომლებსაც ჩვეულებრივი მატერიის ნაწილაკების იდენტური მასა, თუმცა საპირისპირო მუხტი აქვთ.
მატერიასთან კონტაქტის დროს ხდება ანჰილაცია, რის შედეგადაც მასა 100%-ით სუფთა ენერგიად გარდაიქმნება. ეს არის ენერგიის გამოთავისუფლების ყველაზე ეფექტური გზა, რაც კი მეცნიერებისთვის არის ცნობილი. თეორიულად, ანტიმატერიას შეუძლია, კოსმოსური ხომალდების წარმოუდგენელი სისწრაფით გადაადგილება უზრუნველყოს და დედამიწის ენერგეტიკული საჭიროებები მოაგვაროს.
თუმცა, მისი წარმოება და შენახვა ურთულეს გამოწვევებთანაა დაკავშირებული. ამჟამად ანტიმატერიის მიღება მხოლოდ უმცირესი რაოდენობითაა შესაძლებელი. მას სპეციალურ ელექტრომაგნიტურ ხაფანგებში ინახავენ, რათა თავიდან იქნეს აცილებული კონტეინერის კედლებთან კონტაქტი და მყისიერი აფეთქება. ვინაიდან მსოფლიოში წლიურად მხოლოდ ნანოგრამზე ნაკლები რაოდენობის ანტიმატერია იწარმოება, იგი ჯერჯერობით მიუწვდომელ და თეორიულ საწვავად რჩება.
