გლობალური გეოპოლიტიკური და ეკონომიკური ტურბულენტობის ფონზე, არაბთა გაერთიანებული საამიროები და კერძოდ დუბაი, მსოფლიო კაპიტალისთვის კვლავ ერთ-ერთ მთავარ უსაფრთხო ნავსაყუდელად რჩება - ასე აფასებს მსოფლიოს ერთ-ერთი უმსხვილესი დეველოპერული კომპანიის, Emaar Properties-ის დამფუძნებელი მოჰამედ ალაბარი ირანში ომის ფონზე აგს-ს, როგორც ბიზნესებისთვის უსაფრთხო დანიშნულების წერტილის რეპუტაციას.
ემუქრება თუ არა კრახი დუბაის უძრავი ქონების ბუმს და როგორია ბაზრის მოლოდინები უახლოეს წლებში? ამ და სხვა მნიშვნელოვან კითხვებზე პასუხებს მსოფლიოს ერთ-ერთი უმსხვილესი დეველოპერული კომპანიის დამფუძნებელი, CNBC-სთან ინტერვიუში სცემს.
შეგიძლიათ დღეს დარწმუნებით თქვათ, რომ დუბაი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები კვლავ რჩება გლობალურ უსაფრთხო თავშესაფრად?
სამწუხაროდ, ზოგჯერ სოციალური მედია ბუნებრივად თავის გზას ირჩევს და ნებისმიერ სიტუაციაში თავის დაღს ასვამს. მაგრამ მინდა გითხრათ, რომ, თუ გადახედავთ და შეისწავლით არაბთა გაერთიანებული საამიროების პოლიტიკის ტრაექტორიას, დაინახავთ თანმიმდევრულობას, მდგრადობას, სიბრძნეს, სტაბილურობას, სამართლიანობას და ამ ყველაფერს ერთი მიზანი აქვს: შექმნას წარმოუდგენლად კარგი ცხოვრება აქ მცხოვრები ადამიანებისთვის. და ამას ერთი ან ორი წლის განმავლობაში ვერ ააშენებ. 40 წელზე მეტი დასჭირდა ხელმძღვანელობას ამის შესაქმნელად. ამიტომ, ამას ვერასდროს წაგვართმევთ. რაც ამ ყველაფერს კიდევ უფრო საინტერესოს ხდის, არის ის, რომ ვიცით: ამ ქვეყანას აქვს შესანიშნავი ინფრასტრუქტურა, ბიზნესის რეგულირება, ჯანდაცვა, განათლება, ის ტურიზმის ჰაბია და ა.შ. ვიცით, რომ უსაფრთხოდ ვართ. განვლილმა დღეებმაც დაამტკიცა, რომ ნამდვილად უსაფრთხოდ ვართ. ასე რომ, თქვენს კითხვაზე პასუხად გპირდებით: ის, რაც მოხდა, მხოლოდ გააძლიერებს იმას, რასაც ეს ქვეყანა წარმოადგენს.
უფრო დაწვრილებით მიამბეთ ამის შესახებ.
ეს ნიშნავს, რომ თუ ფიქრობდით, რომ გვაქვს კარგი განათლებისა და ჯანდაცვის სისტემა და სხვა დანარჩენი, ახლა უკვე იცით, რომ ჩვენ მართლაც უსაფრთხო ქვეყანა ვართ. სამართლიანად ჩნდება კითხვა: რატომ არის ამდენი თავდასხმა? მე კი ვპასუხობ: ნახეთ, როგორი საოცარი უსაფრთხოების სისტემები გვაქვს დანერგილი.
არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში კოვიდის პერიოდში და უკრაინის მოვლენების შემდეგ შემოსული კაპიტალის რა ნაწილი ეძებს ახლა გასასვლელს?
ბოლო ორ წელს რომ გადავხედოთ, თუნდაც მხოლოდ ჩვენს, უძრავი ქონების ბიზნესს დააკვირდეთ, 2023 წელს გვქონდა თითქმის 70%-იანი ზრდა, 2024-ში – 40%, 2025-შიც კიდევ 40% გვაქვს. ჩვენ კი ყოველწლიურად დაახლოებით 25 მილიარდი დოლარის ბრუნვა გვაქვს, იცით, დიდ მოცულობებზე ვმუშაობთ. შეხედეთ ამ რიცხვებს. რისი თქმაც მინდა, პირველ რიგში ის არის, რომ ჯერ ადრეა პასუხის გაცემა, მაგრამ მინდა უკან დაბრუნდეთ და ნახოთ ზრდის ის მოცულობა, რაც დაფიქსირდა. ეს ზრდა ჰაერიდან არ მოდის. წარმატებაც შემთხვევით არ ხდება. ეს ხდება წლების განმავლობაში არსებული შესანიშნავი პოლიტიკის, სტაბილურობის, ნდობისა და სამართლიანობის გამო, რაც ამ ქვეყანაში არსებობს. განსაკუთრებით კი ისეთი პოლიტიკის გამო, როგორიცაა, მაგალითად, კოვიდთან გამკლავება, რამაც ნამდვილად განამტკიცა ეს უდიდესი რწმენა, არ მინდა ვთქვა ზრდა, არამედ რწმენა ამ ქვეყნისა და მისი მომავლის მიმართ. ამიტომ, მოდით გულწრფელები ვიყოთ, რომ დიახ, ეს საკმაოდ საინტერესო და რთული სიტუაციაა. გონიერ კაპიტალს ესმის, რომ ასეთი ქვეყანა, თავისი პრინციპებით, სტაბილური ხელმძღვანელობითა და უსაფრთხოებით, რომელიც მან აჩვენა, საიმედოა. ჩემნაირი ადამიანიც კი, რომელმაც ბევრი არაფერი იცის ჩვენი სამხედრო სერვისების შესახებ, უზომოდ ბედნიერია ამ შესაძლებლობებით. ძალიან მიხარია ყველას უსაფრთხოება, მაგრამ ასევე მადლიერი ვარ ხელმძღვანელობის, რადგან ასეთი უსაფრთხოების მისაღწევად ძალიან წინსწრებით უნდა დაგეგმო ყველაფერი. ვფიქრობ, ნამდვილი კაპიტალის მქონე ადამიანებს ესმით ეს, აფასებენ ამას და ისინი გააორმაგებენ ინვესტიციებს საამიროებში.
მესაუბრეთ უძრავი ქონების ბაზარზე გავლენის შესახებ. გაწუხებთ ეს?
არა, საერთოდ არ ვწუხვარ. როგორც გითხარით, ჩვენ ვიზრდებით წელიწადში 70, 40, 30 პროცენტით. მსგავს სიტუაციაში შეიძლება იყოს მცირე შენელება, მაგრამ მე ნამდვილად ვერ ვხედავ ვერანაირ პრობლემას. თანაც, გახსოვდეთ, ჩვენი უძრავი ქონების ბიზნესი არ არის აგებული ბანკის სესხებზე. საბანკო სესხები ძალიან შეზღუდულია ამ ბაზარზე. მომხმარებელთა ნდობა ცოტათი შეიძლება შეირყეს, მაგრამ როგორც ვთქვი, ამ ქვეყნის პოლიტიკა ნდობას ძალიან სწრაფად აბრუნებს უკან.
CNBC-სთან ინტერვიუში დეველოპერი კატეგორიულად გამორიცხავს ფასების მკვეთრ ვარდნას და საუბრობს მრავალმილიარდიან ბრუნვასა და 2026-2027 წლებში ბაზარზე ახალი მიწოდების შემოსვლის აუცილებლობაზე, რაც ქალაქს ფასების ხელოვნური და არარეალისტური ზრდისგან დაიცავს.
სარეიტინგო სააგენტო Fitch-ი გასულ კვირას საამიროებში ფასების 15%-იანი კორექციის შესახებ წერდა. როგორ ფიქრობთ, ვიხილავთ ისეთ მნიშვნელოვან კორექციას, როგორიცაა 15%?
ჩემს ბიზნესს კარგად ვიცნობ. ვიცი საბანკო საქმე, ვიცი ბიზნეს გარემო, რადგან სხვადასხვა ინდუსტრიაში ვოპერირებ. ვფიქრობ, ამ ქვეყანაში ბიზნესის კეთების პრინციპები ნამდვილად საოცარია. საბანკო სისტემა ძალიან მკაცრია. საოცარი დისციპლინაა. მთავრობის პოლიტიკა სულ უფრო უკეთესი ხდება. მე არანაირი საწუხარი არ მაქვს.
ანუ ამბობთ, რომ ეს 15%-იანი კორექცია არარეალურია?
ჩემი აზრით, იქიდან გამომდინარე თუ როგორ ვმუშაობ, როგორ ვუყურებ ჩემს ბიზნესს და დამიჯერეთ, უამრავ მონაცემს ვამოწმებ - ვფიქრობ, რომ ეს ძალიან არარეალურია.
თუმცა ბაზარზე მიწოდების დიდი მოცულობა შემოდის.
და ასევე შემოდის უზარმაზარი მოთხოვნაც. მე ეს მგონი ერთი წლის წინაც ვთქვი, რომ ის მიწოდება, რომელიც 2026- 2027 წლის ბოლოს შემოვა, კარგი იქნება ბაზრისთვის. რატომ? ისევ საამიროების გრძელვადიან დაგეგმვას რომ დავუბრუნდეთ, ჩვენ აქ მოკლევადიანი პერსპექტივისთვის არ ვართ. ჩვენ აქ ვართ იმისთვის, რომ ბიზნესი ძალიან, ძალიან დიდი ხნით ვაკეთოთ. ამიტომ, ვფიქრობთ, რომ ფასების მეტისმეტად გაზრდა არავის არგებს. ეს ადრეც გვინახავს. იზრდება, მერე ეცემა. მე ვარ საშუალო-მაღალ ბაზარზე, რომელიც ყოველწლიურად 5-6%-ით იზრდება. შესაბამისად, ნამდვილად მჯერა (მადლობა ღმერთს, რომ არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში და განსაკუთრებით დუბაიში განვითარებაზე ასეთი დიდი მოთხოვნაა), 2026 და 2027 წლების მიწოდება კარგი სიახლე იქნება ბაზრისთვის. ბაზარი ცოტათი დასტაბილურდება. ჩვენ არ გვინდა, რომ ქირა იყოს ძალიან მაღალი, არ გვინდა, რომ უძრავი ქონების ფასები იყოს ძალიან მაღალი. ვფიქრობ, ეს ეწინააღმდეგება ეკონომიკურ პროგრესს, რადგან ვარაუდობ, რომ უძრავი ქონების ღირებულება ინფლაციის თითქმის 50-52 პროცენტს შეადგენს. ასე რომ, გულწრფელად ვამბობ: დეველოპერები ამ ფასებითაც საკმარის ფულს შოულობენ, ფასები ზედმეტად არ უნდა გავზარდოთ. ამიტომ, მე მიწოდების ზრდის მომხრე ვარ. არ მინდა, რომ ინვესტორებმა და ადამიანებმა, რომლებიც აქ სამუშაოდ ჩამოდიან, იგრძნონ, რომ ქალაქი ძალიან ძვირია. ამასვე ვისმენ პოლიტიკის შემქმნელებისგანაც. მე ამაში ძალიან დარწმუნებული ვარ. ამას იმიტომ არ ვამბობ, რომ დეველოპერი ვარ, არამედ დარწმუნებული ვარ, რომ არ მინდა ფასების ძალიან მაღლა აწევა. მე მინდა სტაბილურობა, მინდა გრძელვადიანი პერსპექტივა. თუმცა მცირე კორექცია, როდესაც ბაზარზე მიწოდება შემოდის და ამცირებს წნეხს ფასებსა და მოთხოვნაზე, ვფიქრობ ქალაქისთვის კარგია.
რომ დავაზუსტოთ, რა სახის კორექციას ვიხილავთ? შეგიძლიათ პროცენტულად გვითხრათ?
მოდით დავუშვათ, რომ ვისურვებდი ქირის ფასების ამ დონეზე ხილვას. მე კმაყოფილი ვარ ქირის ამჟამინდელი ფასით. კმაყოფილი ვარ უძრავი ქონების ფასებითაც ამ დონეზე. არ მინდა, რომ მათ ამ დონეს გადააჭარბონ, რადგან ყველა საკმარის ფულს გამოიმუშავებს. მაგრამ ნურც ზედმეტად ძუნწები ვიქნებით. ვფიქრობ, ის საკმარისად სტაბილურია. და კარგი ამბავი ისაა, რომ თუ ვნახავთ კვადრატული ფუტის ან კვადრატული მეტრის ფასებს - დუბაიში ქირის, სახლის, ვილის ან ბინის ყიდვის საშუალო ფასს - და შევადარებთ მას გლობალურ მაჩვენებლებს, ციფრები ძალიან მიმზიდველია. ჩვენ ამ ნიშნულზე უნდა დავრჩეთ. რა თქმა უნდა, იქნება ინფლაციაც და ფასები ზევით აიწევს, როდესაც ინფლაცია, იცით, თავის გავლენას მოახდენს.
