ევროპის მთავარი ბანკირი თანამდებობას ტოვებს - კრისტინ ლაგარდი პოსტს ვადაზე 9 თვით ადრე, 2027 წლის 7 თებერვალს დაემშვიდობება. ქალი, რომელმაც ევროზონა პანდემიის, ომებისა და ისტორიული ინფლაციის პერიოდში მართა, ფრანკფურტის ECB-ს სათავო ოფისიდან მიდის.
რა იყო მისი 8-წლიანი მმართველობის მთავარი მიღწევები, სად დაუშვა მძიმე შეცდომები და ვინ ჩაიბარებს ევროპის მთავარ ფინანსურ საჭეს მის შემდეგ? - ამ სტატიაში სწორედ ამ კითხვებზე მიიღებთ პასუხს.
რატომ გადადგა კრისტინ ლაგარდი ვადაზე ადრე?
2019 წლის ნოემბერში, როდესაც კრისტინ ლაგარდმა, როგორც ფრანგმა იურისტმა და დიპლომატმა ევროპის ცენტრალური ბანკი ჩაიბარა, ბევრი სკეპტიკურად უყურებდა იმ ფაქტს, რომ მას კლასიკური ეკონომიკური განათლება არ ჰქონდა. თუმცა, დღეს, 2026 წლის 29 ოქტომბერს, როდესაც მან გადადგომის შესახებ ოფიციალურად განაცხადა, ამით ევროპული ვალუტის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ეპოქა დაასრულა.
ოფიციალური ვერსიით, ლაგარდი პოსტს 2027 წლის თებერვალში იმიტომ ტოვებს, რომ ახალ გუნდს მონეტარული პოლიტიკის მართვის შესაძლო რისკები თავიდან ააცილოს.
როგორც მედია წერს, ეს არის წმინდად პოლიტიკური სვლა საფრანგეთის საპრეზიდენტო არჩევნების წინ, სადაც შესაძლოა ულტრამემარჯვენე კანდიდატმა, მარინ ლე პენმა გაიმარჯვოს. თუ მისი გაპრეზიდენტების მომენტისთვის ECB-ს ახალი თავმჯდომარე არ ეყოლება, მაშინ ვერსალის ახალ ლიდერს შეეძლება, მომავალი ხელმძღვანელის შერჩევის პროცესი გააჭიანუროს და საქმე იქამდეც კი მივიდეს, რომ ევროპის მთავარ ფინანსურ ცენტრში რადიკალური შეხედულებების მქონე პირი მაღალ თანამდებობაზე აღმოჩნდეს. ეს ევროზონას ურთულეს რისკებს შეუქმნის.
სხვათა შორის, ლაგარდის წასვლის ერთ-ერთ მიზეზად ისიც სახელდება, რომ მას მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის თავმჯდომარის პოსტს სთავაზობენ. შესაბამისად, ევროს ბედის 8-წლიანი კონტროლის შემდეგ, დავოსში გადასვლა მისთვის შესაძლოა დამსახურებულ პენსიად იქცეს.
რა წარმატებები უკავშირდება ლაგარდის სახელს?
ლაგარდის განვლილი გზა არაერთგვაროვანი არ ყოფილა. ბოლო 8 წლის განმავლობაში მან არაერთ მნიშვნელოვან შედეგს მიაღწია, თუმცა რამდენჯერმე ხმაურიანი შეცდომაც დაუშვა.
როგორც მედია წერს, მისი პრეზიდენტობა იყო კრიზისების მართვის უპრეცედენტო მოქნილობის მაგალითი. 2020 წლის მარტში, კოვიდ-19-ის ე.წ. ლოქდაუნების დროს, მან შექმნა პანდემიის საგანგებო შესყიდვების პროგრამა, რომელიც ჯამურად თითქმის 2 ტრილიონ ევრომდე გაიზარდა. ამ მექანიზმმა იტალია და ესპანეთი სუვერენული ვალის კატასტროფულად გაძვირებისგან იხსნა.
კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი იყო 2022 წლის ივლისში შექმნილი გადაცემის დაცვის ინსტრუმენტი, ეგრეთ წოდებული TPI. ეს იყო თეორიულად შეუზღუდავი ობლიგაციების შესყიდვის ფარი, რომელმაც ბაზრებზე პანიკა ისე ჩაახშო, რომ ბანკს ამ პროგრამით ერთი ევროს ფასიანი ქაღალდის ყიდვაც კი არ დასჭირდა.
ამას გარდა, ლაგარდმა ინფლაციის ბუნდოვანი სამიზნე მაჩვენებელი მკაფიო - 2%-იანი ნიშნულით შეცვალა, ბანკის ბალანსი კი 2022 წლის პიკური 8.8 ტრილიონი ევროდან დღევანდელ 5.93 ტრილიონამდე ისე შეამცირა, რომ საბანკო სექტორში ლიკვიდობის კრიზისი არ გამოუწვევია.
რა შეცდომები დაუშვა ECB-ს პრეზიდენტმა?
ბოლო 8 წლის განმავლობაში კრისტინ ლაგარდის ხელმძღვანელობით დაშვებული შეცდომები ევროპულ ბიზნესს საკმაოდ ძვირად დაუჯდა. მისი პირველი დიდი სკანდალი ჯერ კიდევ 2020 წლის მარტში მოხდა, როცა პრესკონფერენციაზე განაცხადა, რომ ბანკის საქმე სუვერენული სპრედების შემცირება არ არის, რამაც იტალიური ობლიგაციების შემოსავლიანობა საათებში 60 საბაზისო პუნქტით გაზარდა.
საყურადღებოა, რომ მთავარი ჩავარდნა მაინც ინფლაციის დაგვიანებული შეფასება იყო. 2021 წელს ბანკი მტკიცედ იცავდა პოზიციას, რომ ფასების ზრდა დროებითი მოვლენა იყო. მათ სადეპოზიტო განაკვეთი 2022 წლის ივლისამდე -0.50%-ზე დატოვეს, მაშინ როცა ინფლაცია უკვე რეკორდებს ხსნიდა და ოქტომბერში 10.6%-იან პიკს მიაღწია.
დაგვიანებულმა რეაქციამ ფრანკფურტს აიძულა, განაკვეთები ზედიზედ ათჯერ, ჯამურად 450 საბაზისო პუნქტით გაეზარდა და სადეპოზიტო განაკვეთი 4%-მდე აეყვანა, რამაც გერმანიისა და ევროპის ინდუსტრიული ცენტრები მძიმე სტაგნაციაში შეიყვანა.
საინტერესო ფაქტია, რომ უკმაყოფილება თავად ბანკის შიგნითაც იყო გაზრდილი: პროფკავშირების კვლევით, თანამშრომელთა 50%-ზე მეტმა, მისი მმართველობა ცუდად ან ძალიან ცუდად შეაფასა, მაშინ როცა მარიო დრაგის 76%-იანი დადებითი რეიტინგი ჰქონდა. აპარატი მას ზედმეტ პოლიტიზებასა და კლიმატურ თუ სოციალურ თემებზე გადაჭარბებულ ფოკუსირებას ედავებოდა.
ვინ შეცვლის კრისტინ ლაგარდს და რა მემკვიდრეობა რჩება ECB-ს მომავალ ხელმძღვანელს?
დღეს ბრძოლა ორ კანდიდატს შორის მიმდინარეობს. პირველი ესპანეთის ცენტრალური ბანკის ყოფილი მმართველი და საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკის გენერალური მენეჯერი პაბლო ერნანდეს დე კოსია, რომელსაც ზურგს ესპანეთის სწრაფი, თითქმის 3%-იანი ეკონომიკური ზრდა უმაგრებს. ეს შედეგი სწორედ მის პოლიტიკას მიეწერება.
მეორე ნიდერლანდების ცენტრალური ბანკის ყოფილი ხელმძღვანელი კლაას კნოტია - ჩრდილოეთ ევროპის სახელმწიფოების მხარდაჭერის მქონე ფინანსისტი და მკაცრი მონეტარული დისციპლინის მომხრე, რომელსაც პარიზი იმ შემთხვევაში დაუჭერს მხარს, თუ ECB-ს მთავარი ეკონომისტის პოსტს ფრანგი კანდიდატი დაიკავებს.
თუმცა კი, ვინც არ უნდა დაიკავოს ეს სავარძელი, მას უმძიმესი მემკვიდრეობა ხვდება: ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტის გამო ენერგორესურსების გაძვირებამ ინფლაცია ისევ 3%-ზე დააბრუნა, რის გამოც ბანკს განაკვეთის 2.50%-მდე აწევა მოუწია. პარალელურად, პრობლემად რჩება ის, რომ ევროპის ერთ-ერთი მთავარი სახელმწიფოს, გერმანიის ეკონომიკის ზრდის მაჩვენებელი მაქსიმუმ 0.6%-ს აღწევს, ხოლო საფრანგეთისა და გერმანიის 10-წლიან ობლიგაციებს შორის სპრედი უკვე 154 საბაზისო პუნქტამდეა გაზრდილი.
ანალიტიკოსები მოელიან, რომ ლაგარდის მემკვიდრეს მეტად ტექნოკრატიული პოლიტიკის გატარება მოუწევს, რათა წინამორბედისგან გადაბარებული პრობლემები აღმოფხვრას, თუმცა რამდენად შეძლებს ამას, ამაზე ექსპერტებს ჯერ პოზიციების შეჯერება უჭირთ.
