- საქართველოს კონკურენციის სააგენტომ გამოაქვეყნა FMCG სექტორის მონიტორინგის მეორე შუალედური დასკვნა. ბაზარი აჩვენებს სტაბილურ ზრდას, თუმცა იკვეთება ძალთა ბალანსის მნიშვნელოვანი გადანაცვლება რიტეილის (საცალო ქსელების) სასარგებლოდ.
1. ბაზრის ზრდა და კონცენტრაცია: "ორგანიზებული რითეილის დომინაცია"
ბაზარი ფართოვდება, თუმცა ხდება მისი კონსოლიდაცია მსხვილი მოთამაშეების ხელში.
- ბაზრის მოცულობა (2025): 13.7 მილიარდი ლარი (დღგ-ს გარეშე).
- ზრდის დინამიკა: 6.61%-იანი მატება 2024 წელთან შედარებით და 12.52%-იანი ზრდა 2023 წლიდან.
- ორგანიზებული ბაზრის წილი: გაიზარდა 64.08%-მდე (58.4%-დან), რაც მიუთითებს ქსელური მარკეტების ექსპანსიაზე "უბნის მაღაზიების" ხარჯზე.
- ტოპ-10 კომპანია: მათი ჯამური წილი ბოლო ორ წელში თითქმის 20%-ით გაიზარდა.
2. ფასწარმოქმნის მექანიზმი: "ქეშბექის ფაქტორი"
სააგენტო პირდაპირ მიუთითებს, რომ საცალო ფასზე ყველაზე დიდ გავლენას არა პირდაპირი მარჟა, არამედ არაპირდაპირი გადასახადები ახდენს.
- ქეშბექის როლი: დისტრიბუტორების მიერ გადახდილი ქეშბექი ფასის ფორმირების მთავარი კომპონენტია. როდესაც ქეშბექი დაბალია, რიტეილერი ზრდის საკუთარ ფასნამატს — შედეგად, მომხმარებლისთვის ფასი სხვადასხვა ქსელში თითქმის იდენტური რჩება.
- ბარიერები: ახალ მაღაზიაში შესვლის, თაროსა და მარკეტინგის გადასახადები დისტრიბუტორებისთვის "შეუქცევადი ზრდის ტრენდს" ატარებს. ეს სისტემა აადვილებს რიტეილერებისთვის ქსელის გაფართოებას, რადგან ხარჯის დიდ ნაწილს დისტრიბუტორი (და საბოლოოდ მომხმარებელი) ფარავს.
3. ძალთა ბალანსი და კონკურენცია
მიუხედავად იმისა, რომ იურიდიულად დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენება (კანონის მე-6 მუხლი) არ დასტურდება, ბაზარზე არსებობს სტრუქტურული დისპროპორცია:
- რითეილის უპირატესობა: მსხვილ ქსელებს აქვთ ძალა, უკარნახონ პირობები მომწოდებლებს.
- ბარიერი მცირე ბიზნესისთვის: მაღალი არაპირდაპირი გადასახადები "წნეხის ქვეშ" აქცევს მცირე და საშუალო მომწოდებლებს, რაც მათ ქსელში მოხვედრას ართულებს.
- კონცენტრაციის ინდექსი: 706-დან 940 ერთეულამდე გაიზარდა, რაც ბაზრის "გამსხვილებაზე" მიუთითებს.
რისკფაქტორები და მოლოდინები
- პოლიტიკური წნეხი: პარლამენტში შექმნილია სამუშაო ჯგუფი, რომელიც სურსათის მაღალ ფასებს სწავლობს. ბიზნესის მხრიდან მთავარ პრობლემად სწორედ ქეშბექების სისტემა სახელდება.
- მოსალოდნელი რეგულაციები: GCCA აგრძელებს დაკვირვებას 2025 წლის მონაცემებზე და არ გამორიცხავს სავალდებულო რეკომენდაციების გაცემას კონკურენტული გარემოს გასაუმჯობესებლად.
