სამართლებრივი სისტემები მთელ მსოფლიოში რადიკალურად განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ რას მიიჩნევენ ისინი "უკიდურეს სასჯელად". Amnesty International-ისა და სხვა საერთაშორისო წყაროების მონაცემებზე დაყრდნობით მომზადებული რუკა ნათლად აჩვენებს მკვეთრ ზღვარს ქვეყნებს შორის, სადაც კვლავ მოქმედებს სიკვდილით დასჯა და იმ სახელმწიფოებს შორის, რომლებიც რეაბილიტაციასა და ფიქსირებულ პატიმრობას ანიჭებენ უპირატესობას.
1. სიკვდილით დასჯა: უმკაცრესი ზომა
რუკაზე წითელი ფერით აღნიშნულია ქვეყნები, სადაც სიკვდილით დასჯა კვლავ აქტიური სამართლებრივი პრაქტიკაა. მათ შორისაა ისეთი გლობალური მოთამაშეები, როგორიცაა:
ამერიკის შეერთებული შტატები (აღსანიშნავია, რომ შტატების მიხედვით კანონმდებლობა განსხვავდება);
ჩინეთი, ინდოეთი და პაკისტანი;
ახლო აღმოსავლეთისა და აფრიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი.
ნარინჯისფერი ფერით მონიშნულია ქვეყნები (მაგალითად, რუსეთი და ცენტრალური აფრიკის ქვეყნების ნაწილი), სადაც სიკვდილით დასჯა კანონმდებლობით არსებობს, თუმცა ბოლო 10 წელზე მეტია ის პრაქტიკაში აღარ გამოუყენებიათ (დე-ფაქტო მორატორიუმი).
ყვითელი ფერი კი აღნიშნავს ქვეყნებს, სადაც სიკვდილით დასჯა მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში (მაგალითად, სამხედრო დანაშაულები ომის დროს) არის დაშვებული. ასეთი სისტემა ჭარბობს სამხრეთ ამერიკაში (ბრაზილია, ჩილე).
2. უვადო პატიმრობა: დასავლური სტანდარტი
ღია მწვანე ფერით აღნიშნული ქვეყნებისთვის მაქსიმალური სასჯელი უვადო პატიმრობაა. ეს მიდგომა ყველაზე მეტად გავრცელებულია:
ევროპის უმეტეს ნაწილში (მათ შორის საქართველოში);
კანადაში;
ავსტრალიაში;
თურქეთსა და ცენტრალური აზიის ზოგ ქვეყანაში.
ამ სისტემაში დამნაშავე ციხეში რჩება სიცოცხლის ბოლომდე, თუმცა ბევრ ქვეყანაში არსებობს პირობით ვადაზე ადრე გათავისუფლების (parole) მექანიზმი გარკვეული წლების გასვლის შემდეგ.
3. ფიქსირებული მაქსიმალური სასჯელები
რუკის ყველაზე საინტერესო ნაწილია ის ქვეყნები, რომლებიც საერთოდ უარს ამბობენ "სამუდამო" პატიმრობაზე და აწესებენ კონკრეტულ ლიმიტს. ეს ქვეყნები მიიჩნევენ, რომ სასჯელის მიზანი რესოციალიზაციაა.
60 წელი: კოლუმბია გამოირჩევა ყველაზე მაღალი ფიქსირებული ზღვრით;
50 წელი: ხორვატია;
40 წელი: პანამა;
30 წელი: ამ კატეგორიაში შედის ბოლივია, ვენესუელა და ნიკარაგუა;
25 წელი: პორტუგალია, პარაგვაი და ეკვადორი. პორტუგალია იყო ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა, რომელმაც საერთოდ გააუქმა უვადო პატიმრობა, მიიჩნია რა ის ადამიანის უფლებების დარღვევად.
რუკა აჩვენებს საინტერესო გეოგრაფიულ სურათს:
ევროპა პრაქტიკულად სრულად არის თავისუფალი სიკვდილით დასჯისგან (ერთადერთი გამონაკლისი ბელორუსია, რომელიც რუკაზე წითლად არის მონიშნული); ლათინური ამერიკა გამოირჩევა ფიქსირებული წლიური სასჯელების სიმრავლით; აზია და ჩრდილოეთ ამერიკა (აშშ) რჩებიან ყველაზე მკაცრი სასჯელების მომხრეებად, სადაც სიკვდილით დასჯა კვლავ ლეგიტიმური ინსტრუმენტია.
მსოფლიო ნელ-ნელა მიიწევს სიკვდილით დასჯის გაუქმებისკენ, თუმცა მაქსიმალური სასჯელის ვადებთან დაკავშირებით ქვეყნებს შორის კონსენსუსი ჯერჯერობით არ არსებობს. ზოგიერთი სახელმწიფო აქცენტს სრულ სამართლებრივ პასუხისმგებლობაზე აკეთებს, ზოგი კი - დამნაშავის საზოგადოებაში დაბრუნების შესაძლებლობაზე.
