საქართველოს კაპიტალის ბაზარი სტრუქტურული ტრანსფორმაციის მნიშვნელოვან ფაზაში შედის, სადაც საფონდო ბირჟის მოდერნიზაცია და ინსტიტუციური კაპიტალის მოზიდვა ეკონომიკური დღის წესრიგის მთავარ გამოწვევად რჩება.
ბიზნესისთვის ალტერნატიული ფინანსური რესურსების ხელმისაწვდომობის გაზრდა და ფინანსურ ინტერმედიაციაში საბანკო სექტორზე არსებული მაღალი დამოკიდებულების შემცირება პირდაპირ არის დაკავშირებული იმ რეფორმებთან, რომლებიც ბაზრის ინფრასტრუქტურულ და ტექნოლოგიურ გარდაქმნას გულისხმობს.
გადაცემა „საქმიანი საღამოს“ სტუდიაში აღნიშნულ სტრატეგიულ მიმართულებებზე, ბაზარზე ლიკვიდობის ნაკლებობასა და დაგეგმილი რეფორმების მოსალოდნელ ეკონომიკურ ეფექტებზე საქართველოს საფონდო ბირჟის გენერალურმა დირექტორმა, გიორგი ამზაშვილმა ისაუბრა.
ციფრული არქიტექტურის გარდაქმნა და FIX Gateway-ის პრაქტიკული ეფექტი
საქართველოს საფონდო ბირჟის მიმდინარე სტრატეგიის მთავარ მიზანს ბაზრის ეფექტიანობის გაზრდა და საერთაშორისო სტანდარტებთან თავსებადობა წარმოადგენს, რაც დღესდღეობით შეუძლებელია ტექნოლოგიური მოდერნიზაციის გარეშე. გიორგი ამზაშვილის განმარტებით, ტექნოლოგიური განახლება გახდა კრიტიკულად აქტუალური, რათა ბაზარმა შეძლოს როგორც ადგილობრივი, ისე უცხოური საინვესტიციო ნაკადების შეუფერხებელი მიღება. ამ კონტექსტში, ერთ-ერთ უმთავრეს ინსტრუმენტს FIX Gateway-ის (Financial Information eXchange) დანერგვა წარმოადგენს. პრაქტიკულ ჭრილში, ეს ტექნოლოგიური პროტოკოლი უზრუნველყოფს საერთაშორისო და ადგილობრივი საცალო თუ ინსტიტუციური ინვესტორების ავტომატიზებულ, მყისიერ წვდომას სავაჭრო სისტემებთან, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ტრანზაქციულ ხარჯებს და აუმჯობესებს ორდერების შესრულების სიჩქარეს.
ამ ინფრასტრუქტურულ გარღვევას ებმის ონლაინ ონბორდინგის სისტემის ამოქმედებაც, რომელიც აქამდე არსებულ ბიუროკრატიულ ბარიერებს ხსნის. სისტემა აგვარებს დისტანციური ავტორიზაციისა და ბაზარზე დაშვების პრობლემას, რაც ემიტენტებისა და საბროკერო კომპანიების ყოველდღიურ საქმიანობას მნიშვნელოვნად ამარტივებს, კერძოდ, მინიმუმამდე დაჰყავს კლიენტების რეგისტრაციისა და იდენტიფიკაციის დრო. თუმცა, მხოლოდ შიდა პროცესების გამარტივება არ არის საკმარისი, თუკი საბოლოო მომხმარებლისთვის პლატფორმა მიუწვდომელი რჩება. სწორედ ამიტომ, სტრატეგიის ნაწილია UX/UI ოპტიმიზაცია. მომხმარებლის ინტერფეისისა და გამოცდილების გაუმჯობესება მიზნად ისახავს საინვესტიციო პლატფორმების მაქსიმალურ გამარტივებას, რაც საცალო ინვესტორების აქტივობის სტიმულირებისთვის აუცილებელი წინაპირობაა, თუმცა ბაზრის რეალური სიღრმის მისაღწევად მხოლოდ ტექნოლოგიური მზაობა საკმარისი ვერ იქნება.
ინსტიტუციური კაპიტალის დეფიციტი და ლიკვიდობის პრობლემა
მიუხედავად ინფრასტრუქტურული გაუმჯობესებისა, კაპიტალის ბაზრის მთავარ სისტემურ ბოტლნეკად კვლავ ინსტიტუციური კაპიტალის დეფიციტი რჩება. საქართველოში ადგილობრივი გრძელვადიანი საინვესტიციო რესურსის სიმცირე ზღუდავს მსხვილი ემისიების განხორციელების შესაძლებლობას. საფონდო ბირჟის გენერალური დირექტორის თქმით, ინსტიტუციური ინვესტორები — როგორიცაა საპენსიო ფონდები, სადაზღვევო კომპანიები და საინვესტიციო ფონდები — წარმოადგენენ ნებისმიერი განვითარებული კაპიტალის ბაზრის ხერხემალს. სწორედ მათ აკისრიათ ბაზრის ლიკვიდურობისა და სტაბილურობის უზრუნველყოფის ფუნქცია, ვინაიდან მათ გააჩნიათ გრძელვადიანი საინვესტიციო ჰორიზონტი და შეუძლიათ ბაზრის კოტირებების სტაბილიზაცია მაკროეკონომიკური რყევების დროს.
ამ დეფიციტის აღმოფხვრისა და ბაზრის მონაწილეთა კოორდინაციის მიზნით, დღის წესრიგში დადგა ინსტიტუციური ინვესტორების საბჭოს შექმნა. აღნიშნული პლატფორმა გულისხმობს რეგულარულ სტრატეგიულ დიალოგს ბაზრის მსხვილ მოთამაშეებს, მარეგულირებელსა და ბირჟას შორის. პრაქტიკულ დონეზე, საბჭომ უნდა უზრუნველყოს ერთიანი პოზიციების ჩამოყალიბება საკანონმდებლო ხარვეზების აღმოსაფხვრელად და ხელი შეუწყოს ისეთი ახალი ფინანსური ინსტრუმენტების განვითარებას, როგორიცაა წარმოებული ფინანსური ინსტრუმენტები (დერივატივები), სეკიურიტიზებული აქტივები და მწვანე ობლიგაციები. კრიტიკული ანალიზის თვალსაზრისით, საბჭოს ეფექტიანობა დამოკიდებული იქნება იმაზე, თუ რამდენად მოხდება რეალური სტიმულების შექმნა ინსტიტუციური მოთამაშეებისთვის, რათა მათ კაპიტალი ადგილობრივ ეკონომიკაში მიმართონ.
