უკანასკნელი თვეების განმავლობაში თურქეთში მასობრივი პროტესტები მიმდინარეობს, რაც სტამბოლის მერის, ეკრემ იმამოღლუს დაპატიმრებამ გამოიწვია. მთელი ქვეყნის მასშტაბით დაკავებულთა შორის იყვნენ ცნობილი სახეები, სპორტსმენები და სხვა საზოგადო მოღვაწეები, რომლებმაც მხარი დაუჭირეს პროტესტს ან გააკრიტიკეს ხელისუფლება.
ერთ-ერთი ყველაზე ხმაურიანი დაკავება შეეხო მსახიობ ჯემ იიღით უზუმოღლუს, რომელიც განსაკუთრებით ცნობილია სულტან მეჰმედის როლით სერიალში “იმპერიის აღზევება: ოტომანი”. ის 2025 წლის 3 აპრილს სტამბოლში ათი სხვა პირთან ერთად დააკავეს მას შემდეგ, რაც სოციალურ მედიაში გაავრცელა მოწოდება ერთდღიანი სავაჭრო ბოიკოტისკენ იმამოღლუს დაპატიმრების გასაპროტესტებლად. ხელისუფლებამ მათ ბრალად დასდო “სიძულვილისა და დაყოფის წახალისება,” თუმცა ფართო საზოგადოება ამ ნაბიჯს ხელისუფლების მხრიდან ოპოზიციურად განწყობილი ცნობილი სახეების ხმის ჩახშობის მცდელობად აფასებს.
დაპატიმრებულებს შორის არის ცნობადი სახეების მენეჯერი აიშე ბარიმიც, რომელიც იანვარში დააკავეს და ოფიციალურად წაუყენეს ბრალდება 2013 წლის გეზის პროტესტების ორგანიზებასა და "თურქეთის რესპუბლიკის დამხობის მცდელობაში". პოლიციამ ჩხრეკა ჩაატარა მის სახლში და ოფისში. ბარიმი ყველა ბრალდებას უარყოფს, თუმცა მის მიმართ დაწყებულმა საქმემ მწვავე დებატები გამოიწვია საზოგადოებაში და აღძრა ეჭვები, რომ ხელისუფლება ძველი ოპოზიციური გამოსვლების მონაწილეებს კვლავაც მიზანში იღებს.
მედიის წარმომადგენლებიც არ დარჩნენ ხელშეუხებელნი. მარტის ბოლოს დააკავეს რამდენიმე ჟურნალისტი, რომლებიც აქციებს აშუქებდნენ. მათ შორის იყვნენ BBC-ის კორესპონდენტი მარკ ლოუენი, AFP-ის ფოტორეპორტიორი იასინ აქგული და შვედი ჟურნალისტი კაი იოაკიმ მედინი, რომელიც ტერორიზმისა და პრეზიდენტის შეურაცხყოფის ბრალდებებით დააპატიმრეს. საერთაშორისო ორგანიზაციებმა ამ ქმედებებს სიტყვისა და მედიის თავისუფლების ხელყოფა უწოდეს.
შეგახსენებთ, რომ პროტესტების ეპიცენტრში მყოფი სტამბოლის მერი ეკრემ იმამოღლუ მარტში დააკავეს კორუფციისა და ტერორიზმთან კავშირისთვის წაყენებული ბრალდებებით. მისი მხარდამჭერები ამ საქმეს პოლიტიკურად მოტივირებულად აფასებენ. დაპატიმრებულთა შორის არის იმამოღლუს ადვოკატიც, მეჰმეთ ფეჰლივანი, რომელმაც განაცხადა, რომ მის წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდებები სრულად გამოგონილია. სწორედ ამ დაკავებებს მოჰყვა თურქეთში ბოლო ათწლეულის ყველაზე მასობრივი დემონსტრაციები.
ეს დაკავებები თურქეთის ხელისუფლების მასშტაბური რეაგირების ნაწილია. ადამიანის უფლებათა ორგანიზაციების მიხედვით, მარტის შემდეგ 1,400-ზე მეტი ადამიანი იქნა დაკავებული. დემონსტრაციებს თან ახლდა მასობრივი დაპატიმრებები, სახლების ჩხრეკა და ცრემლმდენი გაზის გამოყენება. ბევრი ამას ხედავს, როგორც ხელისუფლების მიზანმიმართულ მცდელობას, გაანეიტრალოს ოპოზიციური ხმები კულტურაში, მედიასა და პოლიტიკაში.
