"ამ ქვეყანაში ვცხოვრობთ და გვინდა, ნორმალური მთავრობა და არა ის, რომ სულ სამოსანი ქვეყანა ვიყოთ... სამოსანი ქვეყანა კი იმიტომ ვართ, რომ გვყავს ოროსანი "მთავრობა", - ასე აფასებს ეკონომისტი ზაზა ბროლაძე საერთაშორისო საკრედიტო სააგენტოების რეიტინგებში საქართველოს სუვერენულ რეიტინგს, რომელიც ე.წ. "ჯანკ კლასშია" (BB/Ba2).
"ჩვენ ვართ სამოსანი სახელმწიფო ანუ არ მივეკუთვნებით იმ სახელმწიფოებს, სადაც ინვესტორები ყოველნაირი დიდი გათვლების გარეშე ჩადებენ თანხას", - აღნიშნა მან.
ზაზა ბროლაძის აზრით, კარდინალური ცვლილებების გარეშე ქვეყანა ეკონომიკურ ჩიხში დარჩება, ამიტომ ამ პროცესის დაძლევის მთავარი და უმოკლესი გზა კი ევროკავშირის წევრობა ან აქტიური კანდიდატის სტატუსია, რომელიც ინვესტორების მხრიდან ქვეყნისადმი ნდობას გაზრდილი.
“ამჟამად ევროკავშირის ყველა 27 წევრი ქვეყანა საინვესტიციო კლასშია ანუ არცერთი არ არის Baa3/BBB−ზე ქვემოთ”, - აღნიშნა მან.
ეკონომისტმა BMGTV-ის გადაცემა "წერტილთან" ინტერვიუში ვრცლად და მარტივად ახსნა, რა პრაქტიკული გამოყენება აქვს Moody’s-ის S&P-ის და Fitch-ის საერთაშოისო რეიტინგებს.
"ეს სამი კომპანია (ე.წ. დიდი სამეული), აფასებს რამდენად სანდოა ესა თუ ის ქვეყანა (ან ბანკი, კომპანია), როცა ის ვალს იღებს", - ამბობს ზაზა ბროლაძე.
ეკონომისტ ზაზა ბროლაძის მიმოხილვას და ანალიზს BMG უცვლელად გთავაზობთ:
"წარმოიდგინეთ, რომ ეს არის "სასკოლო შეფასების ჟურნალი" მსოფლიო ეკონომიკისთვის. ისევე როგორც სკოლაში მასწავლებელი აფასებს მოსწავლის ცოდნას, ეს სამი კომპანია აფასებს დაუბრუნებს თუ არა ესა თუ ის ქვეყანა ვალს დროულად და სრულად ინვესტორებს.
თავის მხრივ, რეიტინგი არ არის მხოლოდ აბსტრაქტული ციფრი ფინანსისტებისთვის. ის პირდაპირ განსაზღვრავს, რამდენად ძვირად უჯდება მთელ ქვეყანას და საბოლოო ჯამში თითოეულ მოქალაქეს, ფულის სესხება. ასე, რომ ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი, თუ რატომ არის მაღალი საპროცენტო განაკვეთი, როდესაც საქართველოს მოქალაქე კომერციულ ბანკში სესხს იღებს, გახლავთ ჩვენი შეფასებები საკრედიტო სააგენტოების მიერ;
როცა ქვეყანას (მაგალითად საქართველოს) ფული სჭირდება, ის სესხულობს - გამოსცემს ობლიგაციებს, რომლებსაც მთელი მსოფლიოს ინვესტორები ყიდულობენ, მაგრამ ინვესტორს, ვთქვათ იაპონიაში ან კანადაში, არ აქვს დრო და შესაძლებლობა, თავად შეისწავლოს საქართველოს ეკონომიკა, პოლიტიკა, ვალის დონე და ა.შ.
ამიტომ ეს სამი კომპანია აკეთებს ამ სამუშაოს მათ ნაცვლად: სწავლობენ ქვეყნის ეკონომიკას და ნიშნებს უწერენ ქვეყნებს (A, BB, Baa და ა.შ.) სახით გამოსცემენ, რაც ერთგვარი "მოკლე ცნობაა" იმის შესახებ, თუ რამდენად სანდოა მსესხებელი.
მარტივად რომ ავხსნათ, სარეიტინგო სააგენტოები ქვეყნებს აჯგუფებს სხვადასხვა საფეხურებად.
პირველ საფეხურზე იმყოფებიან „ათოსნები“ Moody's-ში Aaa ყველაზე საიმედო მსესხებლები მსოფლიოში. ამ ქვეყნებმა შეიძლება ისესხონ ფული ძალიან იაფად - ინვესტორები თითქმის არ ნერვიულობენ, დაუბრუნებენ თუ არა ვალს. მაგალითები: გერმანია, შვეიცარია, ნორვეგია, სინგაპური, დანია.
"9 და 8 ქულიანი“ ძლიერი მოსწავლეები იმყოფებიან AA და A საფეხურებზე. ისინი არიან ძალიან სანდო, მაგრამ არა სრულყოფილი, მსესხებლები. ამ საფეხურებზე იმყოფება მაგალითად: ესტონეთი (AA-/A+ არეალში), პოლონეთი (A-/A2), ჩეხეთი. ამ ქვეყნებში პრაქტიკულად ყველა დიდი საპენსიო ფონდი და სადაზღვევო კომპანია მშვიდად დებს ფულს.
"7 ქულიანები“ საშუალო, მაგრამ სანდო". BBB / Baa დონე - ეს არის საინვესტიციო კლასის ბოლო ზღვარი. ჯერ კიდევ "კარგი მოსწავლეა", მაგრამ პრობლემები რომ შეექმნას, შეიძლება ქვევით „კლასში დატოვონ". მაგალითები: რუმინეთი (Baa3), აზერბაიჯანი (Baa3/BBB−), ბულგარეთი (Baa1). ეს არის ის ზღვარი, რომელიც აზერბაიჯანმა 2025 წელს გადალახა და "სპეკულაციურიდან" "საინვესტიციო" კლასში გადავიდა.
შემდეგ იწყება ჩვენთვის ყველაზე საინტერესო, სპეკულაციური, „ჯანკი“ კლასი - სადაც „სამოსანი“ ქვეყნებია: საშუალოზე დაბლა, ბევრ დიდ ინსტიტუციურ ინვესტორს კანონით ეკრძალება აქ ფულის ჩადება. მაგალითები: საქართველო (BB/Ba2), სომხეთი (BB-/Ba3), თურქეთი (BB-/Ba3).
ჩვენს ქვემოთ მაღალი, ძალიან მაღალი რისკის ასევე დეფოლტთან ახლოს მყოფი ქვეყნებია. ილუსტრაცისათვის შეგვიძლია შევხედოთ ცხრილს, სადაც Moody’s საფეხურები და მაგალითებია.
| საფეხური | მნიშვნელობა. მაგალითი |
| Aaa | უმაღლესი ხარისხი. გერმანია, შვეიცარია, ნორვეგია, სინგაპური, დანია |
| Aa1 / Aa2 / Aa3 | ძალიან მაღალი ხარისხი. სამხრეთ კორეა, ბელგია, აბუ-დაბი/არაბთა გაერთიანებული საემიროები, საფრანგეთი, ესტონეთი |
| A1 / A2 / A3 | მაღალი ხარისხი. ჩინეთი, საუდის არაბეთი, პოლონეთი, იაპონია, სლოვაკეთი, სლოვენია |
| Baa1 / Baa2 / Baa3 | საინვესტიციო კლასის ბოლო საფეხურები. საბერძნეთი (Baa3), რუმინეთი (Baa3), აზერბაიჯანი (Baa3/BBB−) 2025-დან, ბულგარეთი (Baa1) |
| Ba1 / Ba2 / Ba3 | სპეკულაციური — "ჯანკის" დასაწყისი. საქართველო, სომხეთი, თურქეთი |
| B1 / B2 / B3 | მაღალი რისკი. ეგვიპტე, ანგოლა, კენია, სენეგალი, პაკისტანი, ნიგერია, |
| Caa1 / Caa2 / Caa3 | ძალიან მაღალი რისკი, ტუნისი, ბოლივია |
| Ca | დეფოლტთან ახლოს, სამწუხაროდ აქ არის უკრაინა |
| C | დეფოლტში ან თითქმის დეფოლტში. განა, ლიბია, ზამბია. |
საქართველოს შეფასებების ისტორიული რეტროსპექტივა
საქართველომ სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების აქტიური გამოშვება 2000 წლიდან დაიწყო, მაგრამ "დიდი სამეულის" (S&P, Moody's, Fitch) მიერ საქართველოსთვის რეიტინგების მინიჭების პრაქტიკა 2005 წლიდან იწყება.
S&P იყო პირველი - 2004-2005 წლებში, გაუმჯობესებული ეკონომიკური მდგომარეობის ფონზე, სააგენტომ საქართველოს სახელმწიფო ფასიან ქაღალდებს მიანიჭა B+ რეიტინგი, პოზიტიური მოლოდინით. ეს პერიოდი ემთხვევა "ვარდების რევოლუციის" შემდგომ რეფორმებს, როდესაც მსოფლიო ბანკმაც 2007 წელს საქართველო მსოფლიოში ერთ-ერთ საუკეთესო ეკონომიკურ რეფორმატორად დაასახელა.
Moody's - საქართველოს რეიტინგის ისტორია
| წელი | რეიტინგი | პროგნოზი | კომენტარი |
| 2010 | Ba3 | Stable | |
| 2014 | Ba3 | Positive | |
| 2017 | Ba2 | Stable | ⬆ ავიდა Ba3-დან |
| 2019 | Ba2 | Stable | |
| 2021 | Ba2 | Stable | |
| 2022 | Ba2 | Negative | ⬇ პროგნოზი გაუარესდა (რუსეთ-უკრაინის ომის რეგიონული რისკები) |
| 2024 (მარტი) | Ba2 | Stable | ⬆ პროგნოზი გამოსწორდა |
| 2025 (მარტი) | Ba2 | Negative | ⬇ ისევ გაუარესდა (პოლიტიკური არასტაბილურობა) |
| 2026 (25 ივნისი) | Ba2 | Stable | ⬆ ისევ გამოსწორდა - მიმდინარე სტატუსი |
ცხრილში კარგად ჩანს, რომ ჩვენ სტაბილურად ვართ ამ „სპეკულაციურ, ჯანკის კლასში“ სადაც, 2017 წელს Ba3-Ba2-ზე ავიწიეთ და პერსპექტივა, რომ თუნდაც შემდეგ, საინვესტიციო კლასის გადავიდეთ, არის ძალიან გრძელვადიანი. ანუ ჩვენ ვართ ღრმა სამოსნები და ამის ძირითადი მიზეზი არის ის, რომ „მთავრობა“ გვყავს ოროსანი: დაწყებული განათლების მინისტრიდან, პრეზიდენტის ჩათვლით.
ამ "მთავრობის" და მისი ეკონომიკური გუნდის პირობებში ქვეყნის ინსტიტუციური მოწყობის გაუმჯობესების და ეკონომიკური რეფორმების გატარება არ მიმაჩნია რეალისტურად. ამიტომ ჩვენი "სამოსნობა", როგორც ჩანს, გრძელვადიანი პერსპექტივაა და თუ ქვეყანაში კარდინალური ცვლილებები არ განხორციელდა, დავრჩებით იმ ჩიხში, სადაც ვართ. თუმცა ამ პროცესის დაჩქარება სავსებით შეიძლება, და ერთი შეხედვით მარტივია - ევროკავშირის წევრობა, ან მინიმუმ აქტიური კანდიდატის სტატუსი. ევროკავშირის წევრობა თავისთავად აძლიერებს ინვესტორთა ნდობას, ბაზრები "ევროკავშირის ბონუსს" ითვალისწინებენ.
ასე რომ, ამჟამად ევროკავშირის ყველა 27 წევრი ქვეყანა საინვესტიციო კლასშია ანუ არცერთი არ არის Baa3/BBB−ზე ქვემოთ.
