მას შემდეგ, რაც მიმდინარე თვის დასაწყისში მყიფე ზავის რეჟიმი დაირღვა, ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ირანს შორის საომარი მოქმედებები უკვე ზედიზედ 11 დღეა გრძელდება. ამან კვლავ გაამწვავა ახლო აღმოსავლეთში ბოლო ათწლეულების ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო კონფლიქტი.
დროებითი ზავი, რომელზეც შეთანხმებას აპრილში მიაღწიეს, მიზნად ბრძოლის შეჩერებას და ირანის ბირთვულ პროგრამაზე, სანქციებსა და ჰორმუზის სრუტეში ნავიგაციის თავისუფლებაზე ფართომასშტაბიანი მოლაპარაკებებისთვის სივრცის შექმნას ისახავდა. თუმცა, შეთანხმება ეტაპობრივად დაირღვა, რადგან როგორც ვაშინგტონი, ისე თეირანი ერთმანეთს პირობების არაერთგზის დარღვევაში ადანაშაულებდნენ.
საომარი მოქმედებების განახლების უშუალო მიზეზი ჰორმუზის სრუტის მიმდებარედ სავაჭრო გემებსა და სამხედრო ობიექტებზე განხორციელებული თავდასხმები გახდა. ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა ამას ირანის ტერიტორიაზე ახალი შეტევითი დარტყმებით უპასუხა, რამაც თეირანს აშშ-ის პოზიციებისა და რეგიონული მოკავშირეების წინააღმდეგ სარაკეტო და უპილოტო საფრენი აპარატების გამოყენებისკენ უბიძგა. რამდენიმე დღეში ორივე ქვეყნის მთავრობამ აღიარა, რომ ზავის რეჟიმი პრაქტიკულად დასრულდა.
უწყვეტი საჰაერო დარტყმების თერთმეტი ღამე
აშშ-ის სამხედრო უწყებამ დაადასტურა, რომ ირანის სამხედრო ინფრასტრუქტურაზე ზედიზედ 11 ღამის განმავლობაში ახორციელებდა საჰაერო ოპერაციებს, ვიდრე დარტყმების ბოლო ტალღის დასრულებას გამოაცხადებდა.
ამერიკელი ოფიციალური პირების განცხადებით, ბოლოდროინდელი ოპერაციები მიმართული იყო შემდეგ მიზნებზე:
- დრონების წარმოების ობიექტები;
- საავიაციო ანგარები და სამხედრო აეროდრომები;
- სარაკეტო ინფრასტრუქტურა;
- სამეთაურო და საკონტროლო პუნქტები, რომლებიც ირანის სამხედრო ოპერაციებთანაა დაკავშირებული.
პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა მიანიშნა, რომ სამხედრო მოქმედებების გაგრძელება კვლავ მოსალოდნელია, განსაკუთრებით ირანის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებულ ობიექტებზე, და ამავდროულად, საჯაროდ უარყო თეირანთან მოლაპარაკებების განახლების შესაძლებლობა.
ირანის პასუხი
ირანი კვლავაც აჩვენებს, რომ მისი სამხედრო პოტენციალი შორს არის განადგურებისგან, მიუხედავად წარსულში მიმდინარე თვეების განმავლობაში წარმოებული ბრძოლებისა.
ბოლო 11 დღის განმავლობაში ირანულმა ძალებმა განახორციელეს:
- განმეორებითი ბალისტიკური სარაკეტო თავდასხმები;
- შორ მანძილზე მოქმედი დრონების გამოყენება რეგიონული სამიზნეების წინააღმდეგ;
- დარტყმები ან დარტყმების მცდელობები აშშ-სთან დაკავშირებულ სამხედრო ობიექტებზე;
- თავდასხმები სავაჭრო გემებზე, რომლებიც სპარსეთის ყურის კონფლიქტთან არიან კავშირში.
სამხედრო ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ირანმა თავისი სარაკეტო ინფრასტრუქტურის ნაწილი აღადგინა და აგრძელებს მოქმედებას მიწისქვეშა ობიექტებიდან, რომლებიც წინა კამპანიების დროს გადარჩა. იორდანიაში აშშ-ის პოზიციებზე განხორციელებულმა ბოლოდროინდელმა თავდასხმებმა ხაზი გაუსვა თეირანის უნარს, განაგრძოს შეტევითი ოპერაციები მრავალთვიანი დაბომბვების მიუხედავად.
განახლებული კონფლიქტი სულ უფრო მეტად აისახება იმ ქვეყნებზე, რომლებიც უშუალოდ აშშ-სა და ირანის მიღმა იმყოფებიან.
იემენში ირანის მიერ მხარდაჭერილმა ჰუსიტებმა ბაბ ელ-მანდების სრუტის ბლოკადის დაწესების გეგმის შესახებ განაცხადეს და საუდის არაბეთთან დაკავშირებულ საზღვაო გადაზიდვებს დაემუქრნენ. სრული ბლოკადის გარეშეც კი, ეს მუქარები აძლიერებს შეშფოთებას მსოფლიოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საზღვაო სავაჭრო გზის შეფერხების თაობაზე.
ამავდროულად, რეგიონულმა პარტნიორებმა, მათ შორის ბაჰრეინმა, იორდანიამ და ქუვეითმა, განაცხადეს ირანის საპასუხო დარტყმებთან დაკავშირებული თავდასხმების შესახებ, რაც კიდევ უფრო ამყარებს შიშს კონფლიქტის შესაძლო გაფართოების თაობაზე.
ადამიანური და ფინანსური დანაკარგები
განახლებულმა ბრძოლებმა მნიშვნელოვანი სამხედრო და ეკონომიკური დანაკარგები გამოიწვია.
აშშ-ის თავდაცვის მდივნის, პიტ ჰეგსეტის მონაცემებით:
- ომი აშშ-ს ამ დროისთვის დაახლოებით 37.5 მილიარდი დოლარი დაუჯდა;
- ფართომასშტაბიანი კონფლიქტის დაწყების შემდეგ დაიღუპა 18 ამერიკელი სამხედრო მოსამსახურე;
- დაშავდა 500-ზე მეტი ამერიკელი სამხედრო.
პენტაგონმა ათეულობით მილიარდი დოლარის დამატებითი დაფინანსება მოითხოვა მიმდინარე სამხედრო ოპერაციების უზრუნველსაყოფად.
დამოუკიდებელი შეფასებები აჩვენებს, რომ ირანის სამხედრო ობიექტებმა ბოლო თვეების განმავლობაში მნიშვნელოვანი ზიანი განიცადეს, თუმცა თეირანი აგრძელებს სარაკეტო მარაგების შევსებას და ინარჩუნებს შეტევით პოტენციალს.
ქვეყნის შიგნით შეზღუდული წვდომის გამო, ირანის სამხედრო დანაკარგებისა და სამოქალაქო პირებს შორის მსხვერპლის ზუსტი შეფასება ამ ეტაპზე რთულია.
ეკონომიკური გავლენა
ომი ასევე ცვლის გლობალურ ენერგეტიკულ ბაზრებს.
ჰორმუზის სრუტის გარშემო არსებულმა შეშფოთებამ და წითელ ზღვაში საზღვაო მიმოსვლის შესაძლო შეფერხებებმა ნედლი ნავთობის ფასი ბარელზე 90 დოლარზე მაღლა ასწია, რამაც საწვავის ღირებულება გაზარდა.
დიპლომატიური ჩიხი
პაკისტანმა და რეგიონის რამდენიმე ქვეყნის მთავრობამ სცადეს მოლაპარაკებების განახლება, თუმცა დიპლომატიურ მცდელობებს მნიშვნელოვანი პროგრესი არ მოჰყოლია.
ვაშინგტონი აცხადებს, რომ ირანმა უნდა შეაჩეროს თავდასხმები, ვიდრე არსებითი მოლაპარაკებები განახლდება. თავის მხრივ, თეირანი აშშ-ს ზავის პირობების დარღვევასა და სამხედრო აგრესიის გაგრძელებაში ადანაშაულებს.
დროებითი ჩარჩო შეთანხმება, რომელიც ითვალისწინებდა მოლაპარაკებებს ირანის ბირთვულ პროგრამაზე, სანქციების შემსუბუქებასა და საზღვაო უსაფრთხოებაზე, ამჟამად პრაქტიკულად შეჩერებულია.
