ამერიკის შეერთებული შტატების სავიზო პოლიტიკა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე კომპლექსური სისტემაა, რომელიც ეროვნული უსაფრთხოების, საზღვრის კონტროლისა და ეკონომიკური ინტერესების ბალანსირებას ემსახურება.
სახელმწიფო დეპარტამენტის მიდგომა ქვეყნების მიმართ მნიშვნელოვნად განსხვავდება მათი ეკონომიკური სტაბილურობის, გეოპოლიტიკური ურთიერთობებისა და, რაც მთავარია, სავიზო ვადების დარღვევის ისტორიული სტატისტიკის მიხედვით.
შეერთებულ შტატებს ყველაზე რბილი და ლოიალური სავიზო პოლიტიკა ე.წ. უვიზო მიმოსვლის პროგრამის მონაწილე ქვეყნებთან აქვს. ამჟამად ამ პროგრამაში 40-ზე მეტი სახელმწიფოა ჩართული, რომელთა აბსოლუტური უმრავლესობა ევროპის განვითარებული ქვეყნებია, ასევე მათ რიგებშია იაპონია, სამხრეთ კორეა, ავსტრალია და ახალი ზელანდია. ამ ქვეყნების მოქალაქეებს ტურიზმისა და ბიზნესის მიზნით აშშ-ში 90 დღემდე ვადით გასამგზავრებლად ტრადიციული ვიზა არ სჭირდებათ. მათთვის საკმარისია მოგზაურობის ელექტრონული ავტორიზაციის სისტემაში რეგისტრაცია, რომელიც გამარტივებულ, სწრაფ და ბევრად იაფ პროცედურას წარმოადგენს. აშშ-ის შიდა უსაფრთხოების დეპარტამენტის მონაცემებით, ამ ჯგუფში მოსახვედრად ქვეყანას უნდა ჰქონდეს ვიზაზე უარის თქმის ძალიან დაბალი მაჩვენებელი როგორც წესი, 3%-ზე ნაკლები და აკმაყოფილებდეს უსაფრთხოების უმაღლეს სტანდარტებს.
მეორე პოლუსზე იმყოფებიან ქვეყნები, რომლებთანაც შეერთებულ შტატებს ყველაზე მკაცრი სავიზო პოლიტიკა აქვს დაწესებული. ეს სიმკაცრე ძირითადად ორ ფორმას იღებს. პირველი ფორმა არის სრული ან ნაწილობრივი სავიზო ემბარგო, რომელიც პოლიტიკური და უსაფრთხოების მიზეზებით არის განპირობებული. მაგალითად, ისეთი ქვეყნების მოქალაქეები, როგორებიცაა ჩრდილოეთ კორეა, ირანი და სირია, ფაქტობრივად მოკლებულნი არიან აშშ-ში სტანდარტული ტურისტული ვიზით გამგზავრების შესაძლებლობას, გარდა იშვიათი ჰუმანიტარული გამონაკლისების.
მეორე ფორმა უკავშირდება ქვეყნებს, სადაც ვიზაზე უარის თქმის სტატისტიკა ისტორიულად ძალიან მაღალია, მეტიც, ხშირად 50%-ს აღემატება. ასეთ ქვეყნებში საკონსულო ოფიცრები თითოეულ აპლიკანტს განიხილავენ როგორც პოტენციურ იმიგრანტს და ვიზის მისაღებად განმცხადებელს სამშობლოსთან ძლიერი ეკონომიკური და სოციალური კავშირების დამტკიცება უწევს.
ბოლო პერიოდში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა სავიზო პოლიტიკის გამკაცრების ახალ ეტაპზე გადაინაცვლა და "სავიზო საგარანტიო საპილოტე პროგრამა" გააფართოვა. ამ პროგრამის მთავარი მიზანია იმ ქვეყნების მოქალაქეების მიერ სავიზო ვადების დარღვევის პრევენცია, სადაც ეს მაჩვენებელი შიდა საიმიგრაციო სტატისტიკის მიხედვით საგანგაშო ნიშნულს აღწევს.
ფედერალური რეესტრის მიხედვით, დღეის მდგომარეობით, სიაში 50-მდე ქვეყანა შედის, რომელთა შორისაც ახალი რეგულაციით საქართველოც მოხვდა. წესების თანახმად, B1 ან B2 კატეგორიის ვიზის განმცხადებლებს, საკონსულო ოფიცრის გადაწყვეტილებით, შესაძლოა მოეთხოვოთ 5,000, 10,000 ან 15,000 აშშ დოლარის ოდენობის ფინანსური გარანტიის გადახდა. თანხა ირიცხება აშშ-ის ხაზინის სპეციალურ ანგარიშზე, ვიზის გაცემამდე.
ამასთანავე, ასეთ შემთხვევებში იცვლება ვიზის ტრადიციული პირობებიც: გარანტიის ქვეშ გაცემული ვიზები უზრუნველყოფს მხოლოდ ერთჯერად შესვლას შეერთებულ შტატებში. ვიზა ძალაშია გაცემიდან მხოლოდ 3 თვის განმავლობაში, ხოლო ქვეყანაში დარჩენის მაქსიმალური ვადა 30 დღით შემოიფარგლება.
რეგულაციას დაქვემდებარებული ქვეყნების სია ძირითადად აფრიკის, აზიისა და ლათინური ამერიკის სახელმწიფოებს მოიცავს.
პროგრამის პირობების მიხედვით, თუ მოგზაური დათქმულ დროში, წესების სრული დაცვით დატოვებს შეერთებული შტატების ტერიტორიას, საგარანტიო თანხა უკან სრულად უბრუნდება. დარღვევის შემთხვევაში კი თანხა ავტომატურად ჩამოიჭრება აშშ-ის ბიუჯეტის სასარგებლოდ.
სავიზო საგარანტიო საპილოტე პროგრამაში" ჩართული ქვეყნების გამოცდილება საკმაოდ მრავალფეროვანია, თუმცა ყველა მათგანს ერთი საერთო ფაქტორი აერთიანებს: პროგრამა მოქმედებს როგორც "ფინანსური ფილტრი" იმ აპლიკანტებისთვის, რომლებსაც საკონსულო ოფიცერი მაღალი რისკის ჯგუფს მიაკუთვნებს. აფრიკისა და აზიის ქვეყნების მაგალითზე გამოიკვეთა, რომ საგარანტიო თანხის დაწესებამ მკვეთრად შეამცირა ე.წ. "შემთხვევითი" აპლიკანტების რაოდენობა.
ბევრი მოქალაქისთვის 5,000-დან 15,000 დოლარამდე თანხის მობილიზება და მისი დროებითი გაყინვა გადაულახავი ბარიერი აღმოჩნდა, რამაც თავისთავად შეამცირა ვიზაზე მიმავალი ადამიანების ნაკადი, თუმცა დარჩენილ აპლიკანტებში პასუხისმგებლობის გრძნობა გაზარდა.
იმ ქვეყნებში, სადაც პროგრამა უკვე გამოცადეს, ადგილობრივი ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ "ბონდის" სისტემამ ორგვარი ეფექტი მოახდინა. ერთის მხრივ, ადამიანებს, რომლებსაც აქამდე მაღალი საიმიგრაციო რისკის გამო ვიზაზე ავტომატურად უარს ეუბნებოდნენ, გაუჩნდათ შანსი, ფინანსური გარანტიის სანაცვლოდ დაამტკიცონ თავიანთი კეთილსინდისიერება. მეორეს მხრივ კი, ამან შექმნა სოციალური უთანასწორობის განცდა, რადგან ამერიკაში მოგზაურობა მხოლოდ შეძლებული ფენის პრივილეგიად იქცა. მოგზაურთა გამოცდილებით, თანხის დაბრუნების პროცესი Pay.gov-ის მეშვეობით ტექნიკურად გამართულია, თუმცა მოითხოვს აშშ-ის ტერიტორიის დატოვების ფაქტის მკაცრ დადასტურებას, რაც ზოგჯერ ბიუროკრატიულ სირთულეებთან არის დაკავშირებული.
საინტერესოა ნიგერიისა და ფილიპინების შემთხვევები, სადაც სავიზო ვადების დარღვევის სტატისტიკა ისტორიულად მაღალი იყო. ამ ქვეყნებში საპილოტე პროგრამის ამოქმედების შემდეგ, Overstay-ის მაჩვენებელი იმ ჯგუფებში, ვისაც საგარანტიო თანხა ჰქონდა გადახდილი, თითქმის ნულამდე დავიდა. ეს მიუთითებს იმაზე, რომ 15,000 დოლარის დაკარგვის შიში უფრო ძლიერი მოტივატორი აღმოჩნდა, ვიდრე აშშ-ში არალეგალურად დარჩენის პოტენციური ეკონომიკური სარგებელი. საბოლოო ჯამში, ამ ქვეყნების გამოცდილება აჩვენებს, რომ პროგრამა ეფექტიანია ამერიკის საიმიგრაციო სამსახურისთვის, თუმცა ის მძიმე ფინანსურ ტვირთად აწვება განვითარებადი ქვეყნების საშუალო ფენას.
პროგრამის ამოქმედების საწყის ეტაპზე, დაახლოებით 1,000-მდე ადამიანს მოუწია ფინანსური გარანტიის უზრუნველყოფა.
აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის სტატისტიკით, ამ პირთა თითქმის 97%-მა სრულად დაიცვა სავიზო პირობები და ქვეყანა დათქმულ ვადაში დატოვა, შესაბამისად, სახელმწიფო დეპარტამენტმა საგარანტიო თანხა დაიტოვა მხოლოდ იმ დაახლოებით 3%-ის შემთხვევაში, ვინც დაარღვია ვიზის ვადები ან პირობები. თუ გავითვალისწინებთ, რომ გარანტიის საშუალო ოდენობა 10,000 დოლარს შეადგენს, 1,000 მოგზაურიდან დაახლოებით 30 ადამიანის მიერ წესების დარღვევამ აშშ-ის ხაზინას ჯამში მიახლოებით 300,000 აშშ დოლარის მოცულობის ჩამორთმეული თანხა შემატა.
ეს სტატისტიკა ნათლად აჩვენებს, რომ პროგრამის მთავარი მიზანი არა ბიუჯეტის შევსება, არამედ მსხვილი ფინანსური ბერკეტის გამოყენებით მოგზაურთა დისციპლინირება და არალეგალური მიგრაციის მკვეთრი შემცირებაა.
