Bloomberg-ის ახალი ანალიზის თანახმად, ისევე როგორც ფრანგული ფრანკი თუ ფინური მარკა, შვედური კრონიც, შესაძლოა, ისტორიას ჩაჰბარდეს - ქვეყანაში ევროს შემოღების საჭიროებაზე ალაპარაკდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ შვედეთი 1995 წლიდან ევროკავშირის წევრია, მან ამ დრომდე უარი თქვა ერთიან სავალუტო ზონაში გაწევრიანებაზე.
თუმცა შეცვლილი გეოპოლიტიკური რეალობა - მათ შორის რუსეთის ომი უკრაინაში და აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის დროს გაციებული ტრანსატლანტიკური ურთიერთობები - საკითხის გადახედვას იწვევს. პოლიტიკის განმსაზღვრელთა ნაწილისთვის ევროპის მონეტარულ კავშირთან დაახლოება გლობალური არასტაბილურობისგან დაცვის მექანიზმად სულ უფრო ხშირად განიხილება.
ბოლო წლებში სკანდინავიის უდიდეს ეკონომიკაში ევროს შემოღების საზოგადოებრივი მხარდაჭერა გაიზარდა. თუმცა, საკითხი კვლავ აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს და ვალუტის შეცვლას, სავარაუდოდ, წლები დასჭირდება.
შვედეთის პოზიციის ცვლილება ევროკავშირისთვის მნიშვნელოვანი მომენტი იქნება და გააძლიერებს ევროს პოზიციებს - განსაკუთრებით მაშინ, როცა ტრამპის პოლიტიკის ირგვლივ არსებულმა გაურკვევლობამ აშშ დოლარის მიმართ ნდობა შეარყია.
რატომ არ შეუერთდა შვედეთი ევროს ზონას აქამდე
იურიდიულად, შვედეთი ვალდებულია გადავიდეს ევროზე, როგორც კი საჭირო ეკონომიკურ პირობებს დააკმაყოფილებს. მაგრამ როცა 1999 წელს საერთო ვალუტა ამოქმედდა, სტოკჰოლმმა თავის შეკავება არჩია, რასაც პოლიტიკური და ეკონომიკური მიზეზებით ხსნიდნენ - განსაკუთრებით სუვერენიტეტის შენარჩუნებისა და კრონის, როგორც შოკებისგან დამცავი ბუფერის, გამოყენების სურვილით.
2003 წლის არასავალდებულო რეფერენდუმზე შვედი ამომრჩევლების დაახლოებით 56%-მა ევროს ზონის წევრობაზე უარი თქვა. მომდევნო მთავრობებმა ეს შედეგი გაითვალისწინეს.
ეკონომიკური თვალსაზრისით, შვედეთი უპირატესობას საკუთარ მონეტარულ პოლიტიკაზე კონტროლის შენარჩუნებასა და მცურავ გაცვლით კურსს ანიჭებდა. ქვეყანა შეგნებულად დარჩა ევროკავშირის გაცვლითი კურსის მექანიზმის (ERM II) მიღმა, რომელიც ვალუტებს ევროსთან მიმართებით ასტაბილურებს. ERM II-ში მონაწილეობა ერთიანი ვალუტის მიღებამდე სავალდებულოა.
შვედეთი ევროკავშირის იმ ექვსი ქვეყნიდან ერთ-ერთია, რომლებიც კვლავ ეროვნულ ვალუტას იყენებენ (სხვებია: ჩეხეთი, დანია, უნგრეთი, პოლონეთი და რუმინეთი). დანიას ევროს მიღებაზე ოფიციალური უარი აქვს შეთანხმებული.
შეცვლილი გეოპოლიტიკური ლანდშაფტი
მინისტრები ამბობენ, რომ დღევანდელი გეოპოლიტიკური და ეკონომიკური რეალობა მკვეთრად განსხვავდება ორი ათწლეულის წინანდელი ვითარებისგან, რაც ევროკავშირთან უფრო ღრმა ინტეგრაციის არგუმენტებს აძლიერებს.
რუსეთის შეჭრა უკრაინაში გარდამტეხი მომენტი აღმოჩნდა, რამაც შვედეთს აიძულა, უარი ეთქვა ათწლეულების განმავლობაში არსებულ სამხედრო ნეიტრალიტეტზე და ნატოში გაწევრიანებულიყო. ჩინეთის გლობალური როლის ზრდამ ასევე შეცვალა სტრატეგიული გათვლები. მაგრამ უპირველეს ყოვლისა, ტრამპის პრეზიდენტობის დროს დაძაბულმა ტრანსატლანტიკურმა ურთიერთობებმა გააჩინა შიშები მსხვილი ბლოკის მიღმა დარჩენილ, მცირე, თავისუფალ მიმოქცევაში მყოფ ვალუტაზე დამოკიდებულებასთან დაკავშირებით.
არსებობს შიში, რომ გეოპოლიტიკური კრიზისის დროს, დიდი სავალუტო კავშირის ზურგის გარეშე, კრონას შესაძლოა ბაზარზე სერიოზული მერყეობა დაემუქროს.
გაწევრიანების პოტენციური სარგებელი
მომხრეები ამტკიცებენ, რომ ევროს მიღება ვაჭრობას გაამარტივებს და ეკონომიკურ პროგნოზირებადობას გაზრდის. შვედეთის საქონლით ვაჭრობის 60%-ზე მეტი ევროკავშირის პარტნიორებზე მოდის. გაცვლითი კურსის მერყეობის აღმოფხვრა შეამცირებს ტრანზაქციის ხარჯებსა და გაურკვევლობას ექსპორტიორებისა და იმპორტიორებისთვის.
წევრობა ასევე უფრო მჭიდროდ დააკავშირებს შვედეთს ევროპელ მეზობლებთან, იმ დროს, როცა ლიდერები გეოპოლიტიკური რღვევებისა და ზესახელმწიფოების კონკურენციის ფონზე უფრო ერთიანი პასუხისკენ მოუწოდებენ.
კრონზე უარის თქმის რისკები
კრიტიკოსები ხაზს უსვამენ, რომ კრონზე უარის თქმა დამოუკიდებელი მონეტარული პოლიტიკის დათმობას ნიშნავს. ამჟამად შვედეთი საპროცენტო განაკვეთებს შიდა ეკონომიკური პირობების მიხედვით განსაზღვრავს და არა ევროპის ცენტრალური ბანკის გადაწყვეტილებების შესაბამისად, რომელიც მთელი ევროზონისთვის მოქმედებს.
მცურავი კრონა შვედეთის ექსპორტზე ორიენტირებული ეკონომიკისთვის "უსაფრთხოების ბალიშის" ფუნქციასაც ასრულებდა. კრიზისის დროს ვალუტა სუსტდება, რაც შვედურ პროდუქციას უცხოეთში უფრო კონკურენტუნარიანს ხდის და ეკონომიკურ ვარდნას აბალანსებს.
ასევე არსებობს ფისკალური რისკებიც. Eurostat-ის მონაცემებით, ევროზონის სახელმწიფო ვალი მშპ-ს 80%-ს აღემატება, მაშინ როცა შვედეთის ვალის კოეფიციენტი დაახლოებით 33%-ია.
რამდენად რთული იქნება გადასვლა?
ტექნიკურად, გადასვლა შესაძლოა შედარებით მარტივი აღმოჩნდეს. შვედეთი უკვე აკმაყოფილებს ევროკავშირის კრიტერიუმების უმეტესობას, მათ შორის ძლიერ საჯარო ფინანსებსა და ისტორიულად დაბალ ინფლაციას.
თუმცა, საჭირო იქნება ERM II-ში გაწევრიანება და კრონის კურსის სტაბილურობის შენარჩუნება ევროსთან მიმართებით მინიმუმ ორი წლის განმავლობაში. სრულ პროცესს სულ მცირე ოთხი წელი დასჭირდება.
პრაქტიკული თვალსაზრისით, იმპლემენტაცია ძირითადად ციფრული იქნება. შვედეთი თითქმის უნაღდო ანგარიშსწორების ქვეყანაა, რაც ამცირებს ლოჯისტიკურ ტვირთსა და ხარჯებს, რომელიც ბანკნოტებისა და მონეტების ამოღებას უკავშირდება.
ამ დროისთვის კრონა მიმოქცევაში რჩება. მაგრამ, ევროპის პოლიტიკური და ეკონომიკური ლანდშაფტის ცვლილებასთან ერთად, საკითხი - უნდა გაცვალოს თუ არა შვედეთმა ის ევროზე - ეროვნული დებატების ცენტრში კვლავ ბრუნდება.
