ყაზახეთმა განაცხადა, რომ მზადაა ირანის ურანის მარაგი შეინახოს, რაც შესაძლოა აშშ-ირანს შორის მიმდინარე სამშვიდობო მოლაპარაკებებში ერთ-ერთი მთავარი დაბრკოლების გადაჭრის გზა გახდეს.
ეს წინადადება იმ ფონზე გაჟღერდა, როცა აშშ-ირანის ომი კვლავ მიმდინარეობს, ხოლო თეირანმა განაცხადა, რომ ვაშინგტონთან შუამავლების მეშვეობით კომუნიკაცია შეაჩერა, რამაც ისედაც მყიფე მოლაპარაკებები კიდევ უფრო დაძაბა.
ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს (IAEA) გენერალურმა დირექტორმა, რაფაელ გროსიმ აღნიშნა, რომ ყაზახეთს არსებული მასალის განთავსება შეუძლია, ხოლო გასულ კვირას ასტანაში გროსისთან შეხვედრისას პრეზიდენტმა ყასიმ-ჟომართ თოყაევმა ამ იდეას მხარი დაუჭირა, რითაც ყაზახეთი მარაგების პოტენციურ ნეიტრალურ მცველად წარმოაჩინა.
"ჩვენ გამოვხატავთ კეთილ ნებას და მზადყოფნას, აღმოვუჩინოთ ტექნიკური დახმარება იმ პირობით, თუ ყველა მხარეს შორის მიღწეული იქნება აუცილებელი საერთაშორისო შეთანხმებები," - განაცხადა ორშაბათს ბრიფინგზე ყაზახეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა ერლან ჟეტიბაევმა.
ყაზახეთი ფართოდ არის აღიარებული ბირთვული განიარაღების მოდელად. 1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, ყაზახეთმა მემკვიდრეობით მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი ბირთვული არსენალი - დაახლოებით 1 400 ქობინი მიიღო. თუმცა, 1995 წლისთვის მან ნებაყოფლობით მოახდინა არსენალის დემონტაჟი, დახურა ბირთვული საცდელი პოლიგონი და ბირთვულ იარაღზე სრულად თქვა უარი.
ყაზახეთის შეთავაზება იმ დროს ვრცელდება, როცა ვაშინგტონსა და თეირანს შორის მოლაპარაკებები საკვანძო საკითხების გამო (მათ შორის ირანის ურანის მარაგი და სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ჰორმუზის სრუტის განბლოკვა) კვლავ სირთულეებს აწყდება.
გავრცელებული ინფორმაციით, აშშ-ის უახლესი წინადადებები მოიცავს 60-დღიან ცეცხლის შეწყვეტის ჩარჩოს, დისკუსიებს საკვანძო საწყლოსნო გზის გახსნის შესახებ და მოლაპარაკებებზე ფართო დაბრუნებას, რაც თეირანს ბირთვული იარაღის მოპოვებაში ხელს შეუშლის.
გათვლების მიხედვით, ირანი ფლობს დაახლოებით 440 კილოგრამ 60%-მდე გამდიდრებულ ურანს. ეს მნიშვნელოვნად ჩამორჩება იარაღისთვის საჭირო 90%-იან ზღვარს, თუმცა შემდგომი გამდიდრების შემთხვევაში, საკმარისია 10-დან 12-მდე ბირთვული მოწყობილობის დასამზადებლად.
ყაზახეთში უკვე მდებარეობს IAEA-ს დაბალგამდიდრებული ურანის ბანკი, რომელიც 2018 წელს გაეროს ატომური ენერგიის სააგენტოსთან თანამშრომლობით დაარსდა. ის ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, ქალაქ ოსკემენში, ულბის მეტალურგიულ ქარხანაში მდებარეობს და 2019 წლის ოქტომბერში ამოქმედდა. ბანკის მიზანია სამოქალაქო ბირთვული პროგრამების საწვავით უზრუნველყოფა და იარაღის გავრცელების რისკების შემცირება.
2015 წლის ბირთვული შეთანხმების (JCPOA) ფარგლებში, ირანმა დაახლოებით 11 ტონა დაბალგამდიდრებული ურანი, ბუნებრივი ურანის სანაცვლოდ, რუსეთში გაგზავნა.
აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა თავისი პირველი ვადის დროს აშშ ამ შეთანხმებიდან გამოიყვანა და კატეგორიულად გამორიცხა, რომ ნებისმიერი ახალი შეთანხმების პირობებში რუსეთმა ან ჩინეთმა მცველის როლი შეასრულონ.
გასულ კვირას ტრამპმა Truth Social-ზე განაცხადა, რომ ირანის მაღალგამდიდრებული ურანი ან ვაშინგტონს უნდა გადაეცეს, ან ადგილზე განადგურდეს, ან "ატომური ენერგიის კომისიის მიერ შერჩეულ სხვა მისაღებ ადგილას" უნდა გადაიტანონ.
პარალელურად, ირანის პარლამენტის ეროვნული უსაფრთხოებისა და საგარეო პოლიტიკის კომიტეტის ხელმძღვანელმა, ებრაჰიმ აზიზიმ უარყო გამდიდრებული ურანის მესამე ქვეყანაში გადატანის იდეა და განაცხადა, რომ თეირანი თავის მარაგს საზღვარგარეთ არ გაიტანს. იგი კვლავ აცხადებს, რომ ირანის ბირთვული პროგრამა მოლაპარაკებებს არ ექვემდებარება.
