საქართველოს ფინანსურ სექტორში დღეს რამდენიმე მნიშვნელოვანი გარემოება გახდა ცნობილი. საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ ეროვნული ბანკის საბჭოს წევრის, ნანა ყეინიშვილის მიერ სამეწარმეო საქმიანობაში შესაძლო უკანონო მონაწილეობის ფაქტზე გამოძიება დაიწყო.
საქმის საფუძველი კრიპტოსერვისების მიმწოდებელი კომპანია „ბიტექსჩეინჯის“ ხელმძღვანელი პირების განცხადებები და მათ მიერ წარდგენილი აუდიოჩანაწერები გახდა. პარალელურად, ეროვნული ბანკის ინფორმაციით, იმავე კომპანიას ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის წესების დარღვევისთვის უპრეცედენტოდ მასშტაბური 572.1 მილიონ ლარზე მეტი ჯარიმა დაეკისრა.
რამდენიმე წუთის წინ ეროვნულმა ბანკმა განცხადება გაავრცელა, რის მიხედვითაც ეროვნული ბანკის საბჭომ ნანა ყეინიშვილი გადაწყვეტილებების შემუშავების/მიღების პროცესს დროებით ჩამოაშორა.
₾572.1-მილიონიანი ჯარიმა „ბიტექსჩეინჯს“
საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, ვირტუალური აქტივების მომსახურების პროვაიდერ შპს „ბიტექსჩეინჯს“ ჯამურად 572 მილიონ 118 ათასი ლარის ჯარიმა დაეკისრა. სანქციის უდიდესი ნაწილი მომხმარებლების იდენტიფიკაციისა და ვერიფიკაციის მოთხოვნების დარღვევას უკავშირდება.
სებ-ის განმარტებით, კომპანიამ 572 033 შემთხვევაში მომსახურება გასწია კანონმდებლობით გათვალისწინებული იდენტიფიკაციისა და ვერიფიკაციის პროცედურების შესრულების გარეშე. თითოეული ასეთი დარღვევისთვის განსაზღვრული 1 000-ლარიანი ჯარიმის შედეგად სანქციის ამ ნაწილმა 572 მილიონ 33 ათასი ლარი შეადგინა.
გარდა ამისა, სებ-ის ინფორმაციით, კომპანიას ორი შემთხვევისთვის, როდესაც შემოწმებისას მოთხოვნილი ინფორმაცია ან დოკუმენტაცია არასწორად წარადგინა, ჯამში 6 000 ლარის ჯარიმა დაეკისრა. კიდევ ორ შემთხვევაში კომპანიამ ვერ შეასრულა საეჭვო გარიგებების შესახებ ინფორმაციის წარდგენის ვალდებულება, რისთვისაც ჯამური ჯარიმა 14 000 ლარია.
ეროვნული ბანკის მიერ აღწერილი სხვა დარღვევები მოიცავს შესრულებული ოპერაციების სათანადო აღრიცხვის, სისტემატიზაციისა და შენახვის ხარვეზებს, სანქცირებულ პირებსა და ვირტუალური აქტივების მისამართებთან დაკავშირებული ავტომატური შემოწმების სისტემის მნიშვნელოვან ხარვეზებს და საეჭვო ტრანზაქციების გამოვლენის სისტემის გაუმართაობას. სებ-მა ასევე მიუთითა შემოწმების პროცესში ხელის შეშლაზე, რაც, მისი განმარტებით, არასრული ან არასწორი ინფორმაციის მიწოდებას უკავშირდებოდა.
ამ დარღვევებისთვის, მათ შორის, გათვალისწინებულია 20 000-ლარიანი ჯარიმა ოპერაციების აღრიცხვისა და შენახვის ხარვეზებისთვის, 15 000 ლარი სანქციების ავტომატური გადამოწმების სისტემის მნიშვნელოვანი ხარვეზებისთვის, 20 000 ლარი საეჭვო ტრანზაქციების გამოვლენის სისტემის ხარვეზებისთვის და 10 000 ლარი შემოწმებისთვის ხელის შეშლისთვის.
ჯარიმის ოდენობა განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს არა მხოლოდ მისი მასშტაბის, არამედ იმის გამოც, რომ სანქციის ძირითადი ნაწილი მომხმარებელთა იდენტიფიკაციისა და ვერიფიკაციის 572 ათასზე მეტ შემთხვევას უკავშირდება.
რას საქმიანობს „ბიტექსჩეინჯი“
შპს „ბიტექსჩეინჯი“ 2020 წელს დაფუძნდა. კომპანიის ძირითადი საქმიანობა კრიპტოვალუტის კონვერტაციაა. მისი ვებგვერდის თანახმად, საქართველოში ქსელი 75 კრიპტოაპარატს აერთიანებს, რომელთა საშუალებითაც მომხმარებლებს ლარის სანაცვლოდ კრიპტოვალუტის ყიდვა და გაყიდვა შეუძლიათ.
სამეწარმეო რეესტრის მონაცემებით, კომპანიის 100%-იანი წილის მფლობელი და დირექტორი დავით ორჯონიკიძეა, რომელიც საქართველოსა და დიდი ბრიტანეთის ორმაგი მოქალაქეა. კომპანიის დირექტორად ასევე მითითებულია ნინო ქოპილაშვილი.
უახლესი წარმოდგენილი ფინანსური ანგარიშგების მიხედვით, 2024 წელს „ბიტექსჩეინჯის“ შემოსავალმა 5.8 მილიონი ლარი, წმინდა მოგებამ კი 3.2 მილიონი ლარი შეადგინა.
სებ-ის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, ჯარიმა კომპანიის გეგმური შემოწმების შედეგად გამოვლენილ დარღვევებს უკავშირდება. ჯარიმის ასეთი მასშტაბი კი მნიშვნელოვან კითხვებს აჩენს კრიპტოსერვისების ბაზარზე მომხმარებელთა იდენტიფიკაციის, ტრანზაქციების მონიტორინგისა და სანქციების შესრულების კონტროლის ეფექტიანობის შესახებ.
პროკურატურამ ნანა ყეინიშვილის წინააღმდეგ გამოძიება დაიწყო
დღესვე საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ ეროვნული ბანკის საბჭოს წევრის, ნანა ყეინიშვილის მიერ სამეწარმეო საქმიანობაში შესაძლო უკანონო მონაწილეობის ფაქტზე გამოძიება დაიწყო. საქმე სისხლის სამართლის კოდექსის 337-ე მუხლით არის აღძრული.
პროკურატურის განცხადებით, გამოძიების საფუძველი ეროვნულ ბანკში „ბიტექსჩეინჯის“ ხელმძღვანელი პირების მიერ წარდგენილი განცხადებები და მათზე დართული აუდიოჩანაწერები გახდა.
უწყების ინფორმაციით, განმცხადებლები ამტკიცებენ, რომ ყეინიშვილი სამეწარმეო საქმიანობაშია ჩართული და უშუალოდ აკონტროლებს ეროვნული ბანკის რეგულირებას დაქვემდებარებული საწარმოების ქსელს, რომელთა წილებიც მისი ოჯახის წევრებისა და მასთან აფილირებული პირების სახელზეა რეგისტრირებული.
განცხადებებში ასევე აღნიშნულია, რომ ყეინიშვილი ცდილობდა ეროვნული ბანკის რეგულირებას დაქვემდებარებული ერთ-ერთი საწარმოს წილში შესვლას, რაც, განმცხადებლების მტკიცებით, მისი ბიზნესსაქმიანობის გაფართოებას ისახავდა მიზნად. აღნიშნული გარემოებები გამოძიების ფარგლებში უნდა გადამოწმდეს.
„კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონი საჯარო მოსამსახურეს სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებას უკრძალავს. ამასთან, „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ ორგანული კანონის თანახმად, ეროვნული ბანკის საბჭოს წევრსა და მისი ოჯახის წევრებს არ აქვთ უფლება, იყვნენ საქართველოს საფინანსო სექტორის წარმომადგენლის ან მასთან დაკავშირებული იურიდიული პირის პარტნიორები.
პროკურატურას გამოძიების დაწყების შესახებ განცხადებაში ყეინიშვილის ბრალეულობა დადგენილად არ გამოუცხადებია. შესაბამისად, განცხადებებში მოყვანილი გარემოებები ამ ეტაპზე გამოძიების საგანია და არა სასამართლოს მიერ დადასტურებული ფაქტები.
სავარაუდო აუდიოჩანაწერი და წილების გადანაწილების საკითხი
საქმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი აუდიოჩანაწერია, რომელიც დღეს გავრცელდა და რომელშიც, გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, სავარაუდოდ, ნანა ყეინიშვილი და „ბიტექსჩეინჯის“ დამფუძნებელი დავით ორჯონიკიძე საუბრობენ.
ჩანაწერში განხილულია წილების გადანაწილებასთან დაკავშირებული საკითხები. გავრცელებულმა ჩანაწერმა ყეინიშვილის შესაძლო სამეწარმეო საქმიანობის შესახებ კითხვები კიდევ უფრო გაამძაფრა. თუმცა ჩანაწერის ავთენტიკურობა სასამართლოს მიერ დადასტურებული არ არის და მისი შინაარსი დამოუკიდებელ გადამოწმებას საჭიროებს.
სწორედ „ბიტექსჩეინჯის“ ხელმძღვანელი პირების განცხადებები და მათ მიერ წარდგენილი აუდიომასალა გახდა პროკურატურის მიერ გამოძიების დაწყების საფუძველი. გამოძიებამ უნდა დაადგინოს, შეიცავს თუ არა აღნიშნული მასალები დანაშაულის ნიშნებს და დასტურდება თუ არა განცხადებებში აღწერილი გარემოებები.
"ვიპ ფეი" და ნანა ყეინიშვილის ოჯახის წევრის ბიზნესი
საქმის კონტექსტში ყურადღებას იქცევს საგადახდო პროვაიდერი „ვიპ ფეი“, რომელიც ეროვნული ბანკის რეგულირებას ექვემდებარება. კომპანიის 100%-იანი წილის მფლობელი 2026 წლის მდგომარეობით ნანა ყეინიშვილის შვილი, ნათია ლოლაძეა.
ყეინიშვილი „ვიპ ფეის“ დირექტორი და 100%-იანი წილის მფლობელი იყო ეროვნული ბანკის საბჭოს წევრად არჩევამდე. საბჭოში არჩევის შემდეგ მან კომპანიის წილი სხვა პირს გადასცა, ხოლო ამჟამად საწარმოს ერთადერთი პარტნიორი მისი შვილია.
„ვიპ ფეის“ 2025 წლის ფინანსური ანგარიშგების მიხედვით, კომპანიამ 8.68 მილიონი ლარის შემოსავალი მიიღო, რაც წინა წელთან შედარებით 26.5%-ით მეტია. წმინდა მოგებამ 5.57 მილიონი ლარი შეადგინა, წლიური ზრდა კი 12% იყო. ამავე პერიოდში კომპანიამ ნათია ლოლაძეზე 3.4 მილიონი ლარის დივიდენდი გაანაწილა.
2025 წლის ბოლოს საწარმოს აქტივები 4.26 მილიონ ლარს შეადგენდა, საიდანაც 4.08 მილიონი ლარი ფულადი სახსრები და მათი ეკვივალენტები იყო.
აღსანიშნავია, რომ პროკურატურის მიერ გამოძიების დაწყების შესახებ გავრცელებულ განცხადებაში „ვიპ ფეის“ მიმართ კონკრეტული ბრალდება არ ყოფილა წარმოდგენილი. შესაბამისად, კომპანიის მფლობელობის ისტორია და ყეინიშვილთან მისი კავშირი საქმის მნიშვნელოვანი კონტექსტია, თუმცა ეს გარემოება თავისთავად არ ადასტურებს კანონდარღვევას.
ნათია ლოლაძე საქართველოს წითელი ჯვრის საზოგადოების პრეზიდენტიც არის. ამ ორგანიზაციას 2001-2012 წლებში ნანა ყეინიშვილი ხელმძღვანელობდა.
რა წერია ყეინიშვილის ქონებრივ დეკლარაციაში
ნანა ყეინიშვილის მიერ 2025 წელს შევსებული ქონებრივი დეკლარაცია 2025 წლის მდგომარეობით არსებულ აქტივებსა და 2024 წელს მიღებულ შემოსავლებს ასახავს. დოკუმენტის თანახმად, ყეინიშვილის წლიურმა შრომითმა შემოსავალმა, საშემოსავლო გადასახადის გამოკლებით, 165 964.8 ლარი შეადგინა.
დეკლარაციაში მითითებულია, რომ ყეინიშვილი რამდენიმე კომპანიის წილს ფლობს, მათ შორის 100%-იანი წილები აქვს შპს „დანიელი 2022“-ში, შპს „მწვანე ენერგიის ჯგუფსა“ და შპს „სადმელი ჰესში“. მას ასევე ეკუთვნის შპს „იუნაითიდ ფაუერ ენერჯის“ 30%, შპს „ნათმეტალის“ 1% და შპს „დავინანას“ 50%. დოკუმენტის თანახმად, ამ კომპანიებიდან მიღებული შემოსავალი ნულის ტოლია, ხოლო წილების მართვის უფლებამოსილება ნათია ლოლაძეს აქვს მინიჭებული.
უძრავ ქონებას შორის დეკლარაციაში მითითებულია 14 760 კვადრატული მეტრის მიწის ნაკვეთი ახმეტის რაიონის სოფელ ვეძებში, დიდ დიღომში მდებარე ბინის 50%, თბილისში, ცურტაველის (ხუციშვილის) ქუჩაზე მდებარე ბინის 25% და გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეთანიაში არსებული მიწის ნაკვეთის 50%.
დეკლარაციაში ასევე ასახულია 600 000 აშშ დოლარის სესხი, რომელიც ყეინიშვილმა 2023 წლის თებერვალში აიღო და რომლის დაფარვის ვადად 2033 წელია განსაზღვრული. 2024 წელს მან ზეპირი ხელშეკრულებით 50 000 აშშ დოლარი გაასესხა. დოკუმენტში მითითებულია პარტნიორის შენატანის სახით გაწეული 781 136 ლარისა და 210 520 აშშ დოლარის გასავალი.
ქონებრივი დეკლარაციის მონაცემები თავისთავად არ ადასტურებს გამოძიების ფარგლებში შესასწავლ შესაძლო დარღვევებს, თუმცა იძლევა ინფორმაციას ყეინიშვილის ბიზნესინტერესების, აქტივებისა და ფინანსური ოპერაციების შესახებ.
ეროვნული ბანკის საბჭოს სხდომებიდან დროებითი აცილება
ეროვნული ბანკის განცხადებით, გამოძიების მიმდინარეობის პერიოდში ნანა ყეინიშვილის დროებითი აცილების საკითხი საბჭოს სხდომებიდან განიხილება. უწყების განმარტებით, ეს გადაწყვეტილება რეპუტაციული სტანდარტის დაცვას უკავშირდება, ვიდრე საქმის გარემოებები სრულად არ გაირკვევა.
„გამოძიების მიმდინარეობის პერიოდში, ვიდრე საკითხის გარშემო არ დადგება სრული სიცხადე, საქართველოს ეროვნული ბანკის საქმიანობის მაღალი რეპუტაციული სტანდარტიდან გამომდინარე, ეროვნული ბანკის საბჭო უახლოეს სხდომაზე განიხილავს ნანა ყეინიშვილის დროებით აცილების საკითხს ეროვნული ბანკის საბჭოს სხდომებიდან“, - ნათქვამია სებ-ის განცხადებაში.
დროებითი აცილება თანამდებობიდან გათავისუფლებას არ ნიშნავს. მოქმედი კანონმდებლობით, ეროვნული ბანკის საბჭოს წევრის თანამდებობიდან გადაყენება კონსტიტუციით გათვალისწინებული იმპიჩმენტის პროცედურით არის შესაძლებელი. პროცედურის აღძვრის უფლება პარლამენტის სრული შემადგენლობის არანაკლებ ერთ მესამედს აქვს, ხოლო საბოლოო გადაწყვეტილებისთვის პარლამენტის სრული შემადგენლობის უმრავლესობის მხარდაჭერაა საჭირო, საკონსტიტუციო სასამართლოს დასკვნის გათვალისწინებით.
ნანა ყეინიშვილი ეროვნული ბანკის საბჭოს წევრად 2023 წლის სექტემბერში აირჩიეს. მისი შვიდწლიანი მანდატი 2030 წლის სექტემბერში იწურება.
ირაკლი კობახიძე: საკითხს შესაბამისი უწყებები შეისწავლიან
პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ ყეინიშვილის საქმეზე კომენტარის გაკეთებისგან თავი შეიკავა და განაცხადა, რომ საკითხი გამოძიების კომპეტენციას განეკუთვნება.
„მე ამ საკითხზე ვერ გავაკეთებ კომენტარს, ეს არის წმინდად გამოძიების საქმე და შესაბამისი უწყებები იქნებიან დაკავებული ამ საკითხით“, - განაცხადა კობახიძემ ჟურნალისტების კითხვაზე პასუხისას.
ამ ეტაპზე საქმის ორი ძირითადი მიმართულება იკვეთება: ერთი მხრივ, ეროვნული ბანკის მიერ „ბიტექსჩეინჯისთვის“ დაკისრებული უპრეცედენტო მოცულობის ჯარიმა, რომელიც მომხმარებელთა იდენტიფიკაციისა და ვერიფიკაციის მოთხოვნების მასობრივ დარღვევას უკავშირდება; მეორე მხრივ კი, პროკურატურის გამოძიება ეროვნული ბანკის საბჭოს წევრის შესაძლო უკანონო სამეწარმეო საქმიანობის შესახებ.
გამოძიების შედეგებმა უნდა დაადგინოს, დასტურდება თუ არა ყეინიშვილის წინააღმდეგ წარდგენილი განცხადებების შინაარსი. ამასთან, ცალკე საკითხია „ბიტექსჩეინჯის“ მიერ ჩადენილი დარღვევების მასშტაბი ფულის გათეთრების საწინააღმდეგო კანონმდებლობასთან მიმართებით.
